ตู้เชื่อม TIG, MIG/CO2 และเครื่องตัดพลาสม่าทุกเครื่องมี โซลินอยด์วาล์ว (Solenoid Valve) คอยเปิด-ปิดแก๊สหรือลมให้อัตโนมัติ ชิ้นเล็กและราคาไม่แพง แต่พอเสีย งานเชื่อมเสียทั้งแนว บทความนี้อธิบายว่ามันทำงานยังไง อาการเสียแบบไหนที่ควรสงสัยวาล์ว เช็คด้วยมิเตอร์ยังไง และเลือกตัวใหม่ให้ตรงจากฉลากตัวเดิม
โซลินอยด์วาล์วในตู้เชื่อมทำหน้าที่อะไร
โซลินอยด์วาล์วคือ วาล์วไฟฟ้า: ข้างในมีคอยล์ (ขดลวด) กับแกนเหล็กที่ปิดรูทางเดินแก๊สไว้ เมื่อเครื่องจ่ายไฟเข้าคอยล์ แรงแม่เหล็กจะดึงแกนขึ้น วาล์วเปิด แก๊สไหล · พอตัดไฟ สปริงดันแกนกลับ วาล์วปิด — ตู้เชื่อมใช้วาล์วแบบนี้เพื่อให้แก๊สไหลเฉพาะตอนทำงาน ไม่ต้องเปิด-ปิดที่ถังเอง
- ตู้เชื่อม TIG (อาร์กอน) — กดสวิตช์ วาล์วเปิดให้แก๊สไหลก่อนอาร์กเล็กน้อย (pre-flow) และหลังปล่อยสวิตช์จะปล่อยแก๊สต่ออีกช่วงหนึ่ง (post-flow) เพื่อคลุมทังสเตนกับบ่อหลอมตอนเย็นตัว ช่วงเวลานี้เครื่องเป็นตัวสั่ง ไม่ใช่วาล์ว
- ตู้เชื่อม MIG/CO2 — วาล์วแก๊สมักอยู่ใกล้ชุดฟีดลวด ทำงานพร้อมมอเตอร์ป้อนลวด รุ่นที่นิยมคือ DF2-3-B ที่ร้านเรียกว่า “วาล์วฟีด”
- เครื่องตัดพลาสม่า — ใช้โซลินอยด์คุมลม และหลายรุ่นมีสวิตช์แรงดันลมตรวจว่าลมพอก่อนเริ่มตัด บางรุ่นประกอบวาล์วมาเป็นชุดบนแท่นอลูมิเนียม เช่น ชุดวาล์วคู่ ZCT-4.5 + ZCT-1.5 และชุด 3 ตัวที่มีสวิตช์แรงดันลม · อะไหล่หัวตัดดูได้ที่ อะไหล่เครื่องตัดพลาสม่า
อาการแบบไหนที่ควรสงสัยโซลินอยด์วาล์ว
หลายอาการดูเหมือนวาล์วเสีย แต่ต้นเหตุจริงอยู่ที่ถัง เกจ์ หรือสายแก๊ส เช็คส่วนที่ง่ายก่อนเสมอ
| อาการ | สาเหตุที่เป็นไปได้ | เช็คอะไรก่อน |
|---|---|---|
| กดสวิตช์แล้วแก๊สไม่ออกเลย | แก๊สหมด/เกจ์ปิด · ไม่มีไฟมาที่คอยล์ · คอยล์ขาด · วาล์วค้างปิด | ความดันในถังและเกจ์ → สายแก๊สพับ/หลุด → วัดไฟที่ปลั๊กวาล์วตอนกดสวิตช์ |
| ปล่อยสวิตช์แล้วแก๊สยังไหล | ค่า post-flow ตั้งไว้นาน (ปกติ) · ถ้าไหลไม่หยุดเลย = วาล์วค้างเปิด มีเศษสกปรกติดบ่าวาล์ว | ดูค่า post-flow บนตู้ก่อน ถ้าไหลค้างจนปิดเครื่องแล้วยังไหล จึงเป็นที่วาล์ว |
| ได้ยินเสียงคลิกแต่แก๊สไหลน้อย/ไม่ไหล | รูวาล์วหรือตะแกรงกรองอุดตัน · แรงดันขาเข้าสูงเกินที่วาล์วรับได้ | ตั้งเกจ์ให้อยู่ในช่วงใช้งาน (ฉลากวาล์วส่วนใหญ่ระบุ 0–0.8 MPa) แล้วลองใหม่ |
| คอยล์ร้อนจัด มีกลิ่นไหม้ ฉนวนละลาย | ใส่วาล์วผิดไฟ · คอยล์ช็อต | เทียบไฟบนฉลากกับไฟที่เครื่องจ่าย — เปลี่ยนวาล์วใหม่ |
| แนวเชื่อมพรุน ไหม้ดำ ทังสเตนดำ | แก๊สคลุมไม่พอ — จากวาล์ว สายรั่ว ลมพัด หรือตั้งเกจ์น้อยไป | เช็ครั่วตามข้อต่อ ปิดลมพัด ตั้งอัตราไหลที่เกจ์ แล้วค่อยสงสัยวาล์ว |
เช็คโซลินอยด์วาล์วด้วยมิเตอร์
- วัดคอยล์ (ปิดเครื่องก่อน) — ถอดปลั๊กวาล์ว ตั้งมิเตอร์โหมดโอห์ม (Ω) วัดที่ขาคอยล์ ถ้า ไม่ขึ้นค่า (OL/∞) = คอยล์ขาด · ขึ้นเกือบ 0 = คอยล์ช็อต · ถ้ามีค่าแสดงว่าคอยล์ยังไม่ขาด (ค่าจริงต่างกันตามรุ่นและไฟ ไม่ต้องจำตัวเลข)
- วัดไฟที่เครื่องจ่ายมา — เสียบปลั๊กวาล์วกลับ ตั้งมิเตอร์โหมด AC หรือ DC ตามฉลาก แล้วกดสวิตช์ ต้องได้ไฟใกล้เคียงค่าบนฉลาก (เช่น 24V DC) ถ้าไม่มีไฟเลย ปัญหาอยู่ที่วงจรในเครื่องหรือสวิตช์ด้ามเชื่อม ไม่ใช่วาล์ว
- ฟังเสียง — วาล์วปกติจะดัง “แกร๊ก” ทุกครั้งที่กดและปล่อยสวิตช์ มีไฟมาแต่ไม่มีเสียงและแก๊สไม่ไหล = วาล์วค้าง
เครื่องที่ใช้วาล์วไฟ AC220V มีไฟบ้านเข้าวาล์วโดยตรง การวัดขณะเครื่องเปิดควรให้ช่างที่มีความรู้ไฟฟ้าทำ
อ่านฉลากตัวเดิม แล้วเลือกตัวใหม่ให้ตรง
ฉลากบนคอยล์บอกทุกอย่างที่ต้องใช้เลือก ถ่ายรูปฉลากไว้ก่อนถอดเสมอ
| บนฉลาก | ความหมาย | ต้องตรงกับตัวเดิมไหม |
|---|---|---|
| Type | รุ่นวาล์ว เช่น ZCT-3.5, VZ-2.2, VZCT-2.2, DF2-3-B | ต้องตรง — ขนาดตัว ข้อต่อ และระยะติดตั้งต่างกันตามรุ่น |
| Volts | ไฟที่คอยล์ใช้ เช่น DC 24V, AC 36V, AC 220V | ต้องตรงทั้งชนิด AC/DC และแรงดัน |
| Pressure | ช่วงแรงดันที่วาล์วรับได้ เช่น 0–0.8 MPa | ต้องรับแรงดันที่เกจ์ตั้งไว้ได้ |
| Medium | ของไหลที่ใช้ได้ เช่น Gas Water Oil | ใช้กับแก๊สเชื่อมและอากาศอัดที่สะอาดได้ |
ไฟ DC24V, AC36V, AC220V ใส่แทนกันไม่ได้
- ใส่ไฟสูงกว่าฉลาก (เช่นวาล์ว 24V ในวงจร 220V) — คอยล์ร้อนจัดและไหม้ในเวลาไม่นาน
- ใส่ไฟต่ำกว่าฉลาก (เช่นวาล์ว 220V ในวงจร 24V) — แรงแม่เหล็กไม่พอ วาล์วไม่เปิด
- สลับ AC กับ DC — คอยล์ออกแบบมาต่างกัน อาจร้อนจัดหรือทำงานไม่ปกติ แม้ตัวเลขโวลต์เท่ากัน
วิธีเปลี่ยนโซลินอยด์วาล์วเอง
- ปิดวาล์วถังแก๊ส (หรือปั๊มลมสำหรับพลาสม่า) แล้วกดสวิตช์ปล่อยแก๊สค้างในสายออก
- ถอดปลั๊กเครื่องออกจากไฟ
- ถ่ายรูปตำแหน่งสายไฟ ทิศทางสายแก๊สเข้า-ออก และฉลากตัวเดิม
- ถอดสายแก๊สและสายไฟ ย้ายมาใส่ตัวใหม่ตามตำแหน่งเดิม ขันเข็มขัดรัดสายให้แน่น
- เปิดแก๊ส เช็ครั่วทุกข้อต่อด้วยน้ำสบู่หรือสเปรย์ตรวจรอยแก๊สรั่ว — มีฟองคือรั่ว
- กดสวิตช์ทดสอบ ฟังเสียงวาล์ว และดูแก๊สไหลที่เกจ์หรือปลายหัวเชื่อม
โซลินอยด์วาล์วที่ร้านมี (ขายแยกตัว)
| รุ่น | ไฟคอยล์ | ลักษณะ |
|---|---|---|
| ZCT-3.5 | DC24V | หางปลาเสียบสาย 2 ด้าน มีปลั๊ก · ใช้ในตู้เชื่อมและเครื่องตัดพลาสม่า |
| ZCT-3.5 | AC220V | หางปลาเสียบสาย 2 ด้าน มีปลั๊ก · ใช้ในตู้เชื่อมและเครื่องตัดพลาสม่า |
| VZ-2.2 | DC24V | วาล์วตัวเล็ก มีปลั๊ก |
| VZCT-2.2 | AC220V | วาล์วตัวเล็ก มีปลั๊ก · ตู้เชื่อมอาร์กอน |
| DF2-3-B | DC24V | "วาล์วฟีด" ในชุดฟีดลวดตู้ CO2/MIG |
| ชุดคู่ ZCT-4.5 + ZCT-1.5 | DC24V | วาล์ว 2 ตัวบนแท่นอลูมิเนียม · อะไหล่เครื่องตัดพลาสม่า |
| ชุดคู่ ZCT-4.5 + ZCT-1.5 | AC36V | วาล์ว 2 ตัวบนแท่น พร้อมหางปลา · อะไหล่เครื่องตัดพลาสม่า |
| ชุด 3 ตัว + สวิตช์แรงดันลม | DC24V | สวิตช์แรงดันลม + ZCT-4.5 + ZCT-1.5 บนแท่น · อะไหล่เครื่องตัดพลาสม่า |
ไม่แน่ใจว่ารุ่นไหน ส่งรูปฉลากตัวเดิมมาทาง LINE ร้านช่วยดูให้ · ความรู้งานเชื่อมเพิ่มเติม: คู่มืออุปกรณ์เชื่อมอาร์กอน (TIG) · คู่มือสายเชื่อม MIG · แก๊สถังนี้ใช้ได้กี่ชั่วโมง
คำถามที่พบบ่อย
โซลินอยด์วาล์ว 24V ใส่แทน 220V ได้ไหม
ไม่ได้ วาล์ว 24V ต่อไฟ 220V คอยล์จะไหม้ ส่วนวาล์ว 220V ต่อไฟ 24V จะไม่เปิด ต้องใช้ไฟตรงกับฉลากตัวเดิมทั้งแรงดันและชนิด AC/DC
ปล่อยสวิตช์แล้วแก๊สยังไหลอยู่ แปลว่าวาล์วเสียไหม
ไม่เสมอไป ตู้ TIG ส่วนใหญ่ตั้งให้แก๊สไหลต่อหลังปล่อยสวิตช์ (post-flow) เพื่อคลุมทังสเตนตอนเย็นตัว ถ้าไหลไม่หยุดแม้ปิดเครื่องแล้ว จึงเป็นวาล์วค้างเปิด
โซลินอยด์วาล์วยี่ห้ออื่นใส่แทนของเดิมได้ไหม
ได้ ถ้ารุ่น (Type) ไฟคอยล์ (Volts) และข้อต่อตรงกับตัวเดิม ยี่ห้อไม่สำคัญเท่า 3 อย่างนี้ — ถ่ายรูปฉลากตัวเดิมไว้เทียบก่อนสั่ง