ไปร้านแล้วบอกแค่ “เอาน็อตเบอร์ 12 ยาวนิ้วนึง” หลายครั้งได้ของกลับบ้านผิดตัว เพราะ “เบอร์” ของช่างแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนหมายถึงขนาดประแจ บางคนหมายถึงขนาดเกลียว บทความนี้สรุปวิธีวัดขนาดสกรูให้ถูกตั้งแต่ขนาด M ระยะเกลียว ความยาว ไปจนถึงข้อมูลที่ต้องบอกร้าน ให้ซื้อครั้งเดียวใส่ได้เลย (ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสกรูแบบไหนใช้งานอะไร อ่านคู่มือสกรู & น็อต มีกี่แบบก่อน)
1. ขนาด M คือเส้นผ่านศูนย์กลางเกลียว ไม่ใช่ขนาดหัว
ตัวเลขหลัง M คือเส้นผ่านศูนย์กลางนอกของเกลียว (วัดจากสันเกลียวฝั่งหนึ่งถึงอีกฝั่ง) หน่วยเป็นมิลลิเมตร เช่น M8 = เกลียวโตราว 8 มม. ไม่เกี่ยวกับขนาดหัวหรือประแจ ใช้เวอร์เนียคาลิปเปอร์หนีบที่ก้านช่วงที่มีเกลียว แล้วปัดเป็นเลขมาตรฐานที่ใกล้ที่สุด
- ค่าที่วัดได้จะต่ำกว่าเลข M เล็กน้อยเสมอ (ราว 0.1–0.3 มม.) เพราะเกลียวตัวผู้ทำเผื่อไว้ให้ขันเข้าน็อตได้ เช่น M8 มักวัดได้ราว 7.8–7.9 มม. แบบนี้คือ M8 ไม่ใช่ M7.5
- อย่าวัดหัวหรือบอกขนาดประแจแทน น็อต M8 หัวหกเหลี่ยมทั่วไปใช้ประแจ 13 มม. ถ้าบอกร้านว่า “เบอร์ 13” อาจได้ของคนละอย่าง (ขนาดประแจของแต่ละ M ดูได้ในบทความน็อต M6–M20 ใช้ประแจเบอร์ไหน)
- วัดน็อตตัวเมียยากกว่า รูในวัดได้ประมาณ M ลบระยะเกลียวหนึ่งช่วง เช่น น็อต M10 รูในราว 8.4–8.7 มม. วิธีที่ชัวร์กว่าคือเอาสกรูที่รู้ขนาดมาลองหมุน
| ขนาด | สันเกลียววัดได้ราว (มม.) | ระยะเกลียวมาตรฐาน (มม.) | 10 เกลียวยาวประมาณ (มม.) |
|---|---|---|---|
| M5 | 4.8–4.95 | 0.8 | 8 |
| M6 | 5.8–5.95 | 1.0 | 10 |
| M8 | 7.8–7.95 | 1.25 | 12.5 |
| M10 | 9.75–9.95 | 1.5 | 15 |
| M12 | 11.7–11.95 | 1.75 | 17.5 |
| M16 | 15.7–15.95 | 2.0 | 20 |
| M20 | 19.6–19.95 | 2.5 | 25 |
ระยะเกลียวในตารางคือเกลียวหยาบมาตรฐาน ISO ซึ่งเป็นแบบที่ใช้กันมากที่สุด · ถ้าวัดได้ไม่ตรงตาราง อาจเป็นเกลียวละเอียด (เช่น M10×1.25) หรือเป็นเกลียวนิ้ว (หุน) — สองระบบนี้บางขนาดใกล้กันจนหลอกตา เช่น M6 กับ 1/4 นิ้ว ดูวิธีแยกได้ในบทความเกลียวมิล กับ เกลียวหุน
2. ระยะเกลียว (Pitch) เช็คยังไง
ระยะเกลียวคือระยะจากสันเกลียวหนึ่งถึงสันถัดไป สกรูขนาด M เท่ากันแต่ระยะเกลียวต่างกันจะขันเข้ากันไม่ได้ จึงต้องเช็คทุกครั้งที่ไม่ใช่ของมาตรฐานทั่วไป เช่น ชิ้นส่วนรถยนต์ เครื่องจักร หรือของนำเข้า
- หวีวัดเกลียว (Thread gauge) — เอาใบหวีทาบบนเกลียว เลือกใบที่ฟันแนบสนิทตลอดแนวจนไม่มีแสงลอด ใบฝั่งเมตริกบอกค่าเป็นมิลลิเมตร (1.25, 1.5) ใบฝั่งนิ้วบอกเป็นจำนวนเกลียวต่อนิ้ว (TPI) เป็นวิธีที่แม่นและเร็วที่สุด
- ไม้บรรทัดนับ 10 เกลียว — ไม่มีหวีก็วัดความยาวช่วง 10 สันเกลียวแล้วหารสิบ เทียบกับคอลัมน์สุดท้ายในตาราง เช่น M10 ได้ 15 มม. = ระยะเกลียว 1.5
- เทียบกับน็อตหรือสกรูที่รู้ขนาด — ขันด้วยมือ ถ้าหมุนได้ลื่นหลายรอบคือเกลียวตรงกัน ถ้าฝืดตั้งแต่ 1–2 รอบแรกให้หยุด อย่าใช้ประแจฝืน เกลียวจะพังทั้งคู่
- ถือตัวอย่างไปร้าน หรือถ่ายรูปคู่ไม้บรรทัด — ง่ายที่สุดสำหรับคนไม่มีเครื่องมือวัด
3. ความยาวสกรูวัดจากตรงไหน
จุดที่คนวัดพลาดบ่อยที่สุดคือความยาว เพราะสกรูแต่ละแบบหัวนับความยาวไม่เหมือนกัน หลักง่าย ๆ คือ วัดส่วนที่จมอยู่ในชิ้นงาน หัวที่วางอยู่บนผิวงานจึงไม่นับ ส่วนหัวที่ฝังเรียบไปกับผิวงานต้องนับรวม
| แบบหัว | ความยาววัดจาก | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| หัวหกเหลี่ยม | ใต้หัว ถึงปลาย | แบบที่พบมากที่สุด |
| หัวจมหกเหลี่ยม (หัวกระบอก) | ใต้หัว ถึงปลาย | ช่างหลายคนเรียก “น็อตหัวจม” แม้หัวไม่ได้ฝังเรียบผิว |
| หัวกลม / หัวกระทะ / หัวกลมคอเหลี่ยม | ใต้หัว ถึงปลาย | คอเหลี่ยมใต้หัวนับรวมในความยาว |
| หัวเตเปอร์ (หัวแบน ฝังเรียบผิว) | ผิวบนของหัว ถึงปลาย (รวมหัว) | เพราะทั้งหัวจมลงไปในชิ้นงาน |
| หัวเตเปอร์นูน (หัวเลนส์) | ขอบบ่าหัวที่เสมอผิวงาน ถึงปลาย | ไม่นับส่วนโค้งนูนที่โผล่พ้นผิว |
| สตัดเกลียวตลอด | ยาวทั้งเส้น | มักขายเป็นเส้นยาวแล้วตัดใช้เอง |
คำว่า “หัวจม” ในร้านส่วนใหญ่หมายถึงหัวจมหกเหลี่ยม (หัวกระบอก ไขด้วยประแจหกเหลี่ยม) ซึ่งวัดใต้หัว — ถ้าหมายถึงหัวเตเปอร์ที่ฝังเรียบผิว ให้บอกร้านว่า “หัวเตเปอร์” จะไม่สับสน · ชื่อเรียกหัวแบบอื่นดูได้ในบทความหัวสกรูมีกี่แบบ
4. เลือกความยาวให้เกลียวโผล่พ้นน็อต 2–3 เกลียว
งานสกรูร้อยทะลุแล้วขันน็อต ความยาวที่พอดีคือขันแน่นแล้ว ปลายเกลียวโผล่พ้นน็อตออกมาราว 2–3 เกลียว สั้นกว่านี้น็อตกินเกลียวไม่เต็มความสูง รับแรงได้น้อยลง ยาวเกินไปก็เกะกะ เกี่ยวมือ เกี่ยวสายไฟ และขันนานโดยเปล่าประโยชน์
สูตรคิดคร่าว ๆ: ความหนาชิ้นงานรวม + ความหนาแหวนทุกตัว + ความสูงน็อต (น็อตหกเหลี่ยมมาตรฐานสูงราว 0.8 เท่าของขนาด M) + 2–3 เท่าของระยะเกลียว แล้ว ปัดขึ้น เป็นความยาวมาตรฐานที่มีขาย
| รายการ (ตัวอย่างสกรู M10) | ความหนา (มม.) |
|---|---|
| เหล็กแผ่น 2 ชิ้น หนาชิ้นละ 10 มม. | 20 |
| แหวนอีแปะ 1 ตัว | ราว 2 |
| แหวนสปริง 1 ตัว | ราว 2–2.5 |
| น็อตหกเหลี่ยม M10 | ราว 8 |
| เผื่อเกลียวโผล่ 3 เกลียว (3 × 1.5) | 4.5 |
| รวม | ราว 37 → เลือกยาว 40 มม. |
- น็อตล็อคไนล่อน ต้องให้เกลียวทะลุวงไนล่อนออกมาเต็มเกลียวถึงจะล็อคได้ (รายละเอียดในบทความน็อตล็อคกันคลาย)
- ขันเข้ารูเกลียวในชิ้นงาน (ไม่มีน็อต) ให้เกลียวกินลึกอย่างน้อยราว 1 เท่าของขนาด M ในเหล็ก และมากกว่านั้นในวัสดุอ่อนอย่างอะลูมิเนียม แต่ต้องไม่ยาวจนชนก้นรู
- เกลียวตลอด หรือ เกลียวครึ่ง — เกลียวครึ่งมีช่วงก้านเรียบใต้หัว เหมาะงานที่ก้านต้องรับแรงเฉือนหรือเป็นแกนหมุน แต่ต้องเช็คว่าช่วงเกลียวยาวพอให้ขันน็อตแน่นได้ก่อนเกลียวหมด · เกลียวตลอดขันได้ทุกระยะ เหมาะชิ้นงานบางหรือขันเข้ารูเกลียว
5. เช็คลิสต์ข้อมูลที่ต้องบอกร้าน
บอกครบตามตารางนี้ ร้านหยิบถูกตั้งแต่ครั้งแรก ไม่ต้องเสียเวลาเปลี่ยนของ
| ต้องบอก | ตัวอย่าง | ทำไมต้องบอก |
|---|---|---|
| ขนาด × ความยาว | M10×40 · 3/8 นิ้ว × 1-1/2 นิ้ว | ข้อมูลหลัก บอกระบบให้ชัดว่าเกลียวมิลหรือเกลียวหุน |
| ระยะเกลียว (ถ้าไม่ใช่เกลียวมาตรฐาน) | M10×1.25 | ไม่บอกร้านจะถือว่าเป็นเกลียวหยาบมาตรฐาน |
| วัสดุ / ผิว / เกรด | สแตนเลส 304 · เหล็กชุบรุ้ง · เหล็กดำ 8.8 | กำหนดความทนสนิมและความแข็งแรง (ดูเกรดสกรู 4.8 / 8.8 / 10.9) |
| แบบหัว / แบบไข | หัวหกเหลี่ยม · หัวจม · หัวกลมคอเหลี่ยม · หัวเตเปอร์ | ต้องตรงกับเครื่องมือและลักษณะงาน |
| เกลียวตลอด / เกลียวครึ่ง | เกลียวตลอด | มีผลกับการรับแรงและระยะขัน |
| จำนวน | 20 ตัว · ยกกล่อง | บางรายการขายเป็นแพ็คหรือยกกล่อง |
| ต้องการน็อต-แหวนด้วยไหม | น็อตตัวเมีย + แหวนอีแปะ + แหวนสปริง | วัสดุควรเป็นชุดเดียวกัน (ดูแหวนแต่ละแบบใช้ตอนไหน) |
| ใช้งานที่ไหน | กลางแจ้ง · ริมทะเล · ในเครื่องจักร | ร้านแนะนำวัสดุและผิวที่เหมาะได้ |
ในร้านบางรายการขายเป็นชุดพร้อมน็อตอยู่แล้ว เช่น สกรูหัวเหลี่ยมสแตนเลส 304 พร้อมน็อตและแหวน (เกลียวหุน) และสกรูหัวกลมคอเหลี่ยม M6 สแตนเลส 304 พร้อมน็อตหัวหมวก — ดูชื่อสินค้าว่ามีคำว่า “พร้อมน็อต” หรือไม่ ถ้าต้องการดูรหัสสินค้าครบทุกขนาดในหน้าเดียว เปิดแคตตาล็อกน็อต-สกรู-รีเวท-พุก
สรุป
ขนาด M วัดที่ สันเกลียวของก้าน ไม่ใช่หัวหรือประแจ · ระยะเกลียวเช็คด้วยหวีวัดเกลียว หรือนับ 10 เกลียวด้วยไม้บรรทัด · ความยาว หัวที่วางบนผิวงานวัดใต้หัว หัวเตเปอร์ที่ฝังเรียบผิววัดรวมหัว · เลือกยาวพอให้เกลียวโผล่พ้นน็อต 2–3 เกลียว · ตอนสั่งบอกให้ครบ: ขนาด×ยาว วัสดุ/เกรด แบบหัว เกลียวตลอด/ครึ่ง จำนวน และต้องการน็อต-แหวนด้วยหรือไม่
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: น็อต-สกรู สแตนเลส · สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม · น็อต สกรู โซ่ และอุปกรณ์เกลียว
Happy Metal จำหน่ายน็อต สกรู สตัดเกลียว พุก และอุปกรณ์เกลียว ทั้งสแตนเลสและเหล็ก — ส่งรูปสกรูคู่ไม้บรรทัดหรือค่าที่วัดได้มาให้ช่วยเช็คขนาด — ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
น็อตเบอร์ 12 กับ M12 เหมือนกันไหม
ไม่เสมอไป — M12 คือเกลียวโต 12 มม. แต่ “เบอร์ 12” ที่ช่างบางคนพูดหมายถึงประแจ 12 มม. ซึ่งเป็นหัวของสกรูเล็กกว่ามาก เวลาสั่งให้บอกเป็นขนาด M หรือวัดเกลียวแล้วบอกตัวเลข จะไม่ได้ของผิด
วัดเกลียวได้ 7.8 มม. คือ M8 หรือเปล่า
ใช่ เป็น M8 — เกลียวตัวผู้ทำเล็กกว่าเลขขนาดเล็กน้อยเพื่อให้ขันเข้าน็อตได้ ค่าที่วัดได้ราว 0.1–0.3 มม. ต่ำกว่าเลข M ถือว่าปกติ แต่ถ้าวัดได้ราว 6.3 มม. ให้สงสัยว่าเป็นเกลียวนิ้ว 1/4 นิ้ว ไม่ใช่ M6
ไม่มีหวีวัดเกลียว จะรู้ระยะเกลียวได้ยังไง
ใช้ไม้บรรทัดวัดช่วง 10 สันเกลียวแล้วหารด้วย 10 — เช่น ได้ 15 มม. คือระยะเกลียว 1.5 มม. หรือเอาน็อตที่รู้ขนาดมาลองหมุนด้วยมือ ถ้าหมุนลื่นหลายรอบแปลว่าเกลียวตรงกัน
