หลายคนซื้อน็อตสแตนเลสมาแล้วเอาแม่เหล็กจิ้มดู พอดูดติดนิด ๆ ก็ตกใจว่า “ได้ของปลอมหรือเปล่า” คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่จำเป็น — น็อตสแตนเลส 304 แท้ก็ดูดแม่เหล็กเบา ๆ ได้ บทความนี้อธิบายว่าทำไม แม่เหล็กบอกอะไรได้และบอกอะไรไม่ได้ และมีวิธีไหนเช็คได้แม่นกว่า
ทำไมสแตนเลส 304 ปกติแม่เหล็กไม่ดูด
สแตนเลส 304 มีโครเมียมราว 18% และนิกเกิลราว 8% นิกเกิลทำให้โครงสร้างเนื้อโลหะเป็นแบบ ออสเทนไนต์ (Austenitic) ซึ่งโดยธรรมชาติไม่ดูดแม่เหล็ก เมื่อเป็นแผ่นหรือแท่งที่ผ่านการอบอ่อนมาแล้ว เอาแม่เหล็กไปแตะแทบไม่รู้สึกแรงดูด สแตนเลส 316 และ 201 ก็อยู่ในตระกูลออสเทนไนต์เหมือนกัน
แต่ทำไมน็อต 304 บางตัวดูดแม่เหล็กนิด ๆ
น็อตและสกรูผลิตด้วยการ ขึ้นรูปเย็น — ตีหัว รีดเกลียว ปั๊มเหลี่ยม แรงที่กระทำกับเนื้อโลหะทำให้โครงสร้างบางส่วนเปลี่ยนเป็นแบบ มาร์เทนไซต์ ซึ่งดูดแม่เหล็ก ผลคือ:
- ดูดเบา ๆ เฉพาะจุด — มักเป็นที่หัว ที่เกลียว หรือขอบที่ถูกตัด/ปั๊ม ส่วนกลางแกนอาจแทบไม่ดูด
- ชิ้นเล็กดูดชัดกว่า — แหวน สกรูเล็ก ลูกรีเวท เพราะเกือบทั้งชิ้นผ่านการขึ้นรูปหนัก
- 316 ดูดน้อยกว่า 304 — นิกเกิลสูงกว่า โครงสร้างเสถียรกว่า ส่วน 201 ซึ่งนิกเกิลต่ำ เปลี่ยนเป็นดูดแม่เหล็กได้ง่ายเมื่อผ่านการขึ้นรูป
304 ที่ดูดแม่เหล็กเบา ๆ จากการขึ้นรูปเย็น ยังเป็น 304 ทุกประการ ความทนสนิมในการใช้งานทั่วไปแทบไม่ต่าง ไม่ต้องกังวลจนเกินเหตุ
แม่เหล็กบอกอะไรได้ บอกอะไรไม่ได้
| เมื่อเอาแม่เหล็กแตะ | น่าจะเป็น | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ไม่ดูดเลย / แทบไม่รู้สึก | สแตนเลสตระกูลออสเทนไนต์ (304, 316 หรือ 201) | แม่เหล็กแยก 304 กับ 201 ไม่ได้ |
| ดูดเบา ๆ เฉพาะหัวหรือเกลียว ดึงออกง่าย | 304 หรือ 201 ที่ผ่านการขึ้นรูปเย็น | เป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่าปลอม |
| ดูดแน่นทั้งตัวเหมือนน็อตเหล็ก | สแตนเลสตระกูล 400 (เช่น 410) หรือเหล็กชุบ | ถ้าขายเป็น “304” แต่ดูดแน่นทั้งตัว ควรสงสัย |
| ขูดผิวแล้วเห็นเนื้อสีต่าง/ผิวลอก | เหล็กชุบนิกเกิลหรือโครเมียม | ผิวชุบเงาหลอกตาได้ แต่ขึ้นสนิมเมื่อผิวถลอก |
สรุปคือ แม่เหล็กใช้คัดกรองได้แค่ขั้นแรก — แยกของที่ดูดแน่นทั้งตัว (ตระกูล 400 หรือเหล็กชุบ) ออกจากสแตนเลสตระกูลออสเทนไนต์ได้ แต่แยก 304 แท้ออกจาก 201 ไม่ได้ ซึ่ง 201 คือของที่มักถูกเอามาขายปนเป็น 304 บ่อยที่สุด
ข้อยกเว้นที่ควรรู้: สกรูปลายสว่านสแตนเลส หลายรุ่นทำจากเกรด 410 โดยตั้งใจ เพราะต้องชุบแข็งให้เจาะเหล็กได้ จึงดูดแม่เหล็กแน่น และทนสนิมน้อยกว่า 304 — ไม่ได้ปลอม แต่ต้องรู้ว่าเป็นคนละเกรด (ดูสกรูเกลียวปล่อย / ปลายสว่าน)
A2, A4, 201, 304, 316 ต่างกันยังไง
น็อตสแตนเลสมาตรฐาน ISO 3506 จะมาร์คกลุ่มวัสดุไว้ที่หัว A2 ≈ 304 และ A4 ≈ 316 ตามด้วยระดับความแข็งแรง เช่น A2-70 (กำลังดึงขั้นต่ำ 700 MPa) หรือ A4-80 (800 MPa) ส่วนสกรูเกลียวหุนแบบอเมริกันมักมาร์ค “18-8” (หมายถึงโครเมียม 18% นิกเกิล 8% กลุ่มเดียวกับ 304) หรือพิมพ์ 304/316 ตรง ๆ
| เรียก/มาร์ค | เกรด | นิกเกิลโดยประมาณ | แม่เหล็ก | ทนสนิม |
|---|---|---|---|---|
| A2 / 18-8 | กลุ่ม 304, 304L | 8–10.5% | ไม่ดูด ถึงดูดเบา | ดี ใช้งานทั่วไป ในร่ม-กลางแจ้ง |
| A4 | กลุ่ม 316, 316L (มีโมลิบดีนัม 2–3%) | 10–14% | ไม่ดูด ถึงดูดเบามาก | ดีกว่า ทนคลอไรด์ ริมทะเล สระว่ายน้ำ |
| 201 (ไม่มีคลาส A) | สแตนเลสประหยัดนิกเกิล ใช้แมงกานีสแทน | ประมาณ 3.5–5.5% | ไม่ดูด ถึงดูดเบา (ดูดง่ายขึ้นเมื่อขึ้นรูป) | ด้อยกว่า 304 ขึ้นคราบสนิมเร็วกว่าในที่ชื้น |
| 410 | มาร์เทนซิติก ชุบแข็งได้ | แทบไม่มี | ดูดแน่น | ต่ำกว่า 304 ใช้ทำสกรูปลายสว่าน |
รายละเอียดเรื่อง 201 กับ 304 อยู่ในบทความแตกต่างระหว่างสแตนเลส 304 กับ 201 และเรื่อง 304 กับ 316 อยู่ในบทความ 304 กับ 316
วิธีเช็คน็อตสแตนเลส 304 ที่ได้ผลกว่าแม่เหล็ก
- ดูมาร์คบนหัว — สกรูหัวหกเหลี่ยมและหัวจมขนาดกลางขึ้นไปที่ได้มาตรฐานมักมีมาร์ค A2-70 / A4-80 และสัญลักษณ์ผู้ผลิต แต่สกรูเล็ก สกรูตกแต่ง และน็อตตัวเมียหลายแบบไม่มีมาร์ค ไม่มีมาร์คไม่ได้แปลว่าปลอม และมาร์คก็ปลอมได้ ใช้ประกอบกับข้ออื่น
- น้ำยาทดสอบสแตนเลส — มีขายสำหรับคัดแยก 201 กับ 304 โดยเฉพาะ ขัดผิวให้สะอาด หยดน้ำยา แล้วดูสีตามคู่มือของน้ำยายี่ห้อนั้น (แต่ละยี่ห้อเปลี่ยนสีไม่เหมือนกัน) ได้ผลแบบคัดกรอง ไม่ใช่วิเคราะห์ละเอียด
- เครื่องวิเคราะห์ธาตุ (XRF) — แม่นที่สุด บอกเปอร์เซ็นต์โครเมียม นิกเกิล โมลิบดีนัมได้ในไม่กี่วินาที ร้านรับซื้อโลหะหรือห้องแล็บบางแห่งให้บริการ คุ้มเมื่อซื้อล็อตใหญ่
- ทดสอบน้ำเกลือเทียบตัวอย่าง — แช่หรือพ่นน้ำเกลือบนน็อตที่สงสัยคู่กับน็อตที่รู้แน่ว่าเป็น 304 ทิ้งไว้สักระยะ ตัวที่เป็น 201 หรือเหล็กชุบมักขึ้นคราบน้ำตาลก่อน ใช้เวลาแต่ไม่ต้องมีอุปกรณ์
- ดูราคา — น็อตที่ประกาศว่า 304 แต่ถูกกว่าตลาดมากผิดปกติ มีโอกาสเป็น 201 หรือเหล็กชุบ เพราะนิกเกิลคือต้นทุนหลักของ 304
- ซื้อจากร้านที่ระบุเกรดชัด — ชื่อสินค้าบอกเกรด มีรหัสสินค้า สอบถามได้ เปลี่ยนคืนได้ ดีกว่าร้านที่เขียนแค่ “สแตนเลส” ลอย ๆ
ถ้าน็อต “สแตนเลส” ที่ใช้อยู่ขึ้นคราบน้ำตาล ไม่ได้แปลว่าเป็นของปลอมเสมอไป เศษผงเหล็กจากการเจียรใกล้ ๆ หรือคราบเกลือก็ทำให้ 304 แท้เกิดคราบได้ ดูสแตนเลสเป็นสนิมได้ไหม
สรุป
น็อตสแตนเลส 304 แท้ แม่เหล็กดูดเบา ๆ ได้ โดยเฉพาะที่หัวและเกลียว เพราะการขึ้นรูปเย็นทำให้เนื้อโลหะบางส่วนเปลี่ยนโครงสร้าง ไม่ใช่สัญญาณของปลอม · แม่เหล็กใช้คัดได้แค่ของที่ ดูดแน่นทั้งตัว (ตระกูล 400 หรือเหล็กชุบ) แต่แยก 304 กับ 201 ไม่ได้ · ให้ดูมาร์ค A2/A4 ใช้น้ำยาทดสอบหรือ XRF ระวังราคาถูกผิดปกติ และซื้อจากร้านที่ระบุเกรดชัด · ร้านมีน็อต สกรู ยูโบลท์ และรีเวทที่ระบุเป็นสแตนเลส 304 ดูรายการรวมได้ในแคตตาล็อกน็อต-สกรู สแตนเลส 304
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: น็อต-สกรู สแตนเลส · สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม สแตนเลส 304 · ลูกรีเวทสแตนเลส
Happy Metal จำหน่ายน็อต สกรู ยูโบลท์ และลูกรีเวทสแตนเลส 304 ที่ระบุเกรดชัดเจน — ปรึกษาเลือกเกรดสแตนเลสให้เหมาะกับงานและสภาพแวดล้อมได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
สแตนเลส 201 แม่เหล็กดูดไหม
ปกติไม่ดูดหรือดูดเบา ๆ เหมือน 304 เพราะเป็นตระกูลออสเทนไนต์เหมือนกัน และเมื่อผ่านการขึ้นรูปจะดูดง่ายขึ้น จึงใช้แม่เหล็กแยก 201 กับ 304 ไม่ได้ ต้องใช้น้ำยาทดสอบหรือเครื่องวิเคราะห์ธาตุ
มาร์ค A2-70 บนหัวน็อตหมายถึงอะไร
A2 คือกลุ่มสแตนเลสแบบ 304 ส่วน 70 คือกำลังดึงขั้นต่ำ 700 MPa ตามมาตรฐาน ISO 3506 ถ้าเป็น A4 คือกลุ่ม 316 ซึ่งทนคลอไรด์ดีกว่า
น็อตสแตนเลสดูดแม่เหล็กแน่นทั้งตัว ใช้กลางแจ้งได้ไหม
อาจเป็นสแตนเลสเกรด 410 หรือเหล็กชุบ ซึ่งทนสนิมน้อยกว่า 304 กลางแจ้งหรือที่ชื้นอาจขึ้นสนิมเร็ว ถ้างานต้องการความทนสนิม ควรเปลี่ยนเป็นตัวที่ระบุ 304 หรือ A2 ชัดเจน
