การชุบน็อตแต่ละแบบ ต่างกันยังไง ซิงค์ รุ้ง EDP กัลวาไนซ์ ดาโครเมต

น็อตขนาดเดียวกัน เกรดเดียวกัน แต่ชุบคนละแบบ ราคาต่างกันหลายเท่า และอายุก่อนขึ้นสนิมต่างกันตั้งแต่ไม่กี่เดือนจนเป็นสิบปี การชุบน็อตจึงเป็นเรื่องที่ควรเลือกให้ตรงงานพอ ๆ กับขนาดและเกรด บทความนี้รวมการชุบน็อตแต่ละแบบที่เจอในตลาด ตั้งแต่ชุบซิงค์ขาว ชุบรุ้ง ชุบดำ EDP กัลวาไนซ์ ไปจนถึงดาโครเมต ว่าต่างกันยังไง และควรใช้ที่ไหน (ถ้าอยากดูมุมงานก่อสร้างโดยเฉพาะ อ่านบทความน็อตสแตนเลสกับน็อตเหล็กชุบในงานก่อสร้าง)

ก่อนอื่น: ผิวชุบสังกะสีกันสนิมยังไง

การชุบน็อตส่วนใหญ่ในตลาดใช้ สังกะสี (ซิงค์) เป็นหลัก เพราะสังกะสีจะ “ยอมกร่อนแทนเหล็ก” แม้ผิวมีรอยขีดเล็ก ๆ เหล็กข้างใต้ก็ยังได้รับการปกป้อง สิ่งที่บอกว่าทนนานแค่ไหนคือ ความหนาของชั้นสังกะสี และ ชั้นเคลือบทับ (ฟิล์มโครเมต สีดำ หรือซีลเลอร์) ไม่ใช่สีที่ตาเห็น เมื่อเริ่มเสื่อม ผิวชุบสังกะสีจะขึ้น “สนิมขาว” เป็นผงขาวก่อน พอสังกะสีหมดจึงขึ้นสนิมแดงของเหล็ก

การชุบน็อตแต่ละแบบ

ชุบซิงค์ขาว (ซิงค์ใส / ซิงค์ฟ้า)

ชุบสังกะสีด้วยไฟฟ้าแล้วเคลือบฟิล์มใสหรือฟ้าอ่อน ผิวสีเงิน เรียบ สวย ชั้นสังกะสีบางเพียงราว 5–12 ไมครอน เป็นแบบที่ถูกและพบมากที่สุด เหมาะงานในร่มที่แห้ง

ชุบรุ้ง / ชุบซิงค์ทอง (ซิงค์เหลือง)

ชุบสังกะสีด้วยไฟฟ้าเหมือนชุบขาว แต่ทับด้วยฟิล์มโครเมตสีเหลืองออกรุ้ง ฟิล์มนี้ช่วยชะลอสนิมขาวได้ดีกว่าชุบขาว ชั้นสังกะสีด้านล่างยังบางพอ ๆ กัน จึงเหมาะในร่มถึงใต้หลังคา ไม่เหมาะตากฝนถาวร

ชุบซิงค์ดำ กับ ชุบดำ/รมดำ — คนละอย่างกัน

• ชุบซิงค์ดำ (black zinc) — ชุบสังกะสีแล้วเคลือบฟิล์มสีดำทับ ยังมีชั้นสังกะสีกันสนิม ทนพอ ๆ กับหรือดีกว่าชุบขาวเมื่อมีซีลเลอร์ทับ ใช้เมื่ออยากได้สีดำในงานในร่มถึงกึ่งกลางแจ้ง
• ชุบดำ / รมดำ (black oxide) — ไม่มีสังกะสี เป็นแค่ฟิล์มออกไซด์บางมากบนผิวเหล็ก แล้วเคลือบน้ำมันไว้ กันสนิมได้น้อยมาก ถ้าน้ำมันแห้งหรือโดนน้ำจะขึ้นสนิมเร็ว พบบ่อยกับสกรูหัวจมเกรดสูงสำหรับเครื่องจักรที่มีน้ำมันอยู่แล้ว

EDP / E-coat (ชุบสีอีดีพี)

เคลือบสีด้วยไฟฟ้า (electrophoretic) สีจะเกาะทุกซอกทุกมุมรวมถึงร่องเกลียวอย่างสม่ำเสมอ ส่วนใหญ่เป็นสีดำด้าน ผิวเรียบ ใช้มากในชิ้นส่วนรถยนต์และสกรูบางกลุ่ม เช่น สกรูงานหลังคา มักเคลือบทับชั้นฟอสเฟตหรือสังกะสี ความทนสนิมจึงขึ้นกับชั้นด้านล่างด้วย ข้อควรระวังคือผิวสีเป็นชั้นฟิล์ม ถ้าโดนประแจหรือหัวบล็อกครูดจนถลอก จุดนั้นจะเริ่มเป็นสนิมก่อน

กัลวาไนซ์จุ่มร้อน (HDG)

จุ่มชิ้นงานลงในสังกะสีหลอมเหลว ได้ชั้นสังกะสีหนาราว 50 ไมครอนขึ้นไป หนากว่าชุบไฟฟ้าหลายเท่า ผิวเทาด้าน หยาบ อาจมีตุ่มสังกะสี เป็นตัวเลือกหลักของงานเหล็กกลางแจ้ง โครงสร้าง เสา รั้ว

ชั้นสังกะสีที่หนาทำให้เกลียวสกรู “อ้วน” ขึ้น โรงงานจึงทำน็อตกัลวาไนซ์แบบ ต๊าปเกลียวในให้โตเผื่อ (tapped oversize) หลังชุบ ผลคือ สกรูกัลวาไนซ์ใช้กับน็อตธรรมดาไม่ได้ (ขันไม่เข้า) และน็อตกัลวาไนซ์ใช้กับสกรูธรรมดาหรือสแตนเลสก็หลวม รับแรงได้น้อยลง ต้องซื้อสกรู น็อต แหวน เป็นกัลวาไนซ์ทั้งชุด และไม่ควรเอาสกรูกัลวาไนซ์ไปไล่ต๊าปใหม่ เพราะจะขูดสังกะสีที่ปกป้องเกลียวออก

ดาโครเมต / จีโอเมต (Zinc flake)

เคลือบด้วยเกล็ดสังกะสีและอะลูมิเนียมผสมสารยึดเกาะ แล้วอบให้แข็ง ไม่ได้ชุบด้วยไฟฟ้า ผิวสีเงินเทาด้าน ชั้นบางกว่ากัลวาไนซ์มาก จึงใช้กับน็อตเกลียวมาตรฐานได้ แต่ทนการทดสอบพ่นเกลือได้สูง จุดเด่นสำคัญคือ ไม่ก่อปัญหาไฮโดรเจนเปราะจากกระบวนการชุบ จึงนิยมใช้กับสกรูเกรดสูงในงานรถยนต์ เครื่องจักร และงานโครงสร้าง · ดาโครเมตสูตรดั้งเดิมมีโครเมียมหกวาเลนท์ ส่วนจีโอเมตเป็นสูตรไม่มีโครเมียม

ชุบนิกเกิล / ชุบโครเมียม

เน้นความสวยเงาเป็นหลัก ใช้กับน็อตงานตกแต่ง เฟอร์นิเจอร์ อุปกรณ์ในบ้าน ความทนสนิมขึ้นกับความหนาและคุณภาพการชุบ บนเหล็กถ้าชั้นชุบมีรูพรุนหรือถลอก สนิมจะขึ้นจากจุดนั้น ไม่เหมาะงานกลางแจ้ง

อ้างอิง: เหล็กดำ และ สแตนเลส (ไม่ได้ชุบ)

• เหล็กดำ (เหล็กดิบ/เคลือบน้ำมัน) — ไม่มีชั้นกันสนิม ใช้ในเครื่องจักรที่มีน้ำมัน หรืองานที่จะทาสีทับ (ดูน็อตเหล็กดำเกรด 8.8 ใช้กับงานหนักได้แค่ไหน)
• สแตนเลส 304 / 316 — ไม่ใช่ผิวชุบ แต่ทนสนิมทั้งเนื้อ ไม่มีชั้นให้สึกหมด 316 ทนไอเค็มดีกว่า (เทียบในสแตนเลส 304 กับ 316 ต่างกันยังไง) แต่ความแข็งแรงของสกรูสแตนเลสทั่วไปไม่สูงเท่าเหล็กเกรดสูง

ตารางเทียบการชุบน็อต

* ชั่วโมงพ่นเกลือ (salt spray test) เป็น ช่วงค่าทั่วไปโดยประมาณ ที่มักพบในสเปกผู้ผลิต จนเริ่มขึ้นสนิมแดง ค่าจริงต่างกันมากตามความหนา สูตรเคลือบ และซีลเลอร์ของแต่ละโรงงาน และ ไม่ใช่จำนวนชั่วโมงหรือปีที่ใช้งานจริงกลางแจ้ง ใช้เทียบลำดับความทนระหว่างผิวเท่านั้น ถ้างานต้องการค่าแน่นอนให้ดูเอกสารผู้ผลิต

โครเมตหกวาเลนท์ vs ไตรวาเลนท์ (RoHS) แบบเข้าใจง่าย

ฟิล์มโครเมตที่เคลือบทับสังกะสี (ทั้งชุบขาว ชุบรุ้ง ชุบซิงค์ดำ) มีสองสูตร:

• หกวาเลนท์ (Cr6+) — สูตรดั้งเดิม ให้สีเหลืองรุ้งเข้ม ทนสนิมดี แต่เป็นสารอันตรายต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม จึงถูกจำกัดตามข้อกำหนดอย่าง RoHS ในเครื่องใช้ไฟฟ้า และข้อกำหนดชิ้นส่วนรถยนต์
• ไตรวาเลนท์ (Cr3+) — สูตรทดแทนที่ปลอดภัยกว่า สีรุ้งมักอ่อนกว่า บางทีออกเขียวหรือฟ้า เมื่อมีซีลเลอร์ทับ ความทนสนิมใกล้เคียงสูตรเดิม · ปัจจุบันน็อตชุบหลายยี่ห้อเปลี่ยนมาใช้สูตรนี้ ถ้าเห็นน็อตชุบรุ้งสีจางลงกว่าแต่ก่อนไม่ได้แปลว่าคุณภาพแย่ลงเสมอไป

ไฮโดรเจนเปราะ: ระวังกับน็อตเกรด 10.9 / 12.9 ที่ชุบไฟฟ้า

ระหว่างกัดกรดและชุบด้วยไฟฟ้า ไฮโดรเจนอาจแทรกเข้าไปในเนื้อเหล็ก สกรูเกรดสูง (10.9 / 12.9 ซึ่งแข็งมาก — ดูเกรดสกรู 4.8 / 8.8 / 10.9 / 12.9) ไวต่อเรื่องนี้ อาจ หักเองหลังขันแน่นไปแล้วหลายชั่วโมงหรือหลายวัน โดยไม่มีสัญญาณเตือน ผู้ผลิตที่ดีจึงต้อง อบไล่ไฮโดรเจน ทันทีหลังชุบ หรือเลือกผิวแบบไม่ใช้ไฟฟ้าอย่างดาโครเมต/จีโอเมตแทน

• อย่าเอาสกรูเกรดสูงไปชุบไฟฟ้าหรือจุ่มกัลวาไนซ์เอง — กัลวาไนซ์จุ่มร้อนมักใช้กับสกรูเกรดไม่เกิน 8.8 เกรดสูงกว่านั้นต้องมีขั้นตอนควบคุมพิเศษ
• งานรับแรงสูงที่ต้องการกันสนิม เลือกสกรูเกรดสูงที่มากับผิวดาโครเมต/จีโอเมตจากโรงงาน หรือที่ผู้ผลิตยืนยันว่าผ่านการอบไล่ไฮโดรเจนแล้ว

เลือกการชุบน็อตแบบไหนดี (สรุปเร็ว)

งานหลังคา ในร้านมีสกรูสแตนเลสยิงหลังคาเมทัลชีท เกรด 410 (สแตนเลสชุบแข็งได้ จึงเจาะได้เอง) เทคนิคยิงไม่ให้รั่วอยู่ในบทความดอกไขควงหัวบล็อกยิงสกรูหลังคา · ส่วนการดูแลน็อตไม่ให้สนิมหลังติดตั้ง ดูบทความการป้องกันน็อตสนิม

ข้อควรรู้: อย่าผสมโลหะต่างชนิดในจุดที่เปียกน้ำ เช่น สกรูสแตนเลสยึดแผ่นอะลูมิเนียมหรือเหล็กกัลวาไนซ์ โลหะที่ด้อยกว่าจะกร่อนเร็วขึ้นรอบจุดยึด ใช้แหวนรองฉนวนคั่น หรือเลือกวัสดุให้ใกล้เคียงกัน

สรุป

การชุบน็อตส่วนใหญ่ใช้สังกะสี ความทนขึ้นกับความหนาและชั้นเคลือบทับ ไม่ใช่สี · ชุบซิงค์ขาว / ชุบรุ้ง / ซิงค์ดำ ชั้นบาง เหมาะในร่มถึงใต้หลังคา · ชุบดำ/รมดำ แทบไม่กันสนิม ต้องมีน้ำมัน · EDP ผิวสีดำสม่ำเสมอ ใช้ในรถยนต์และสกรูหลังคา · กัลวาไนซ์จุ่มร้อน หนา ทนกลางแจ้ง แต่น็อตต๊าปโตเผื่อ ต้องใช้เป็นชุด · ดาโครเมต/จีโอเมต ทนสูงและไม่เสี่ยงไฮโดรเจนเปราะ เหมาะสกรูเกรดสูง · ริมทะเลและงานอาหารใช้สแตนเลส

สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: น็อต-สกรู สแตนเลส · น็อต-สกรู เหล็ก · น็อต สกรู โซ่ และอุปกรณ์เกลียว

Happy Metal จำหน่ายน็อต สกรู สตัดเกลียว พุก ทั้งเหล็กชุบและสแตนเลส 304 — บอกสภาพหน้างาน (ในร่ม กลางแจ้ง ริมทะเล หลังคา) แล้วให้ช่วยเลือกผิวที่เหมาะ — ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797