บทความ
0 items in cart
FLASH SALE กำลังขาย · ลดสูงสุด 11% สิ้นสุดใน --:--:-- ดูทั้งหมด ›
เฟอร์นิเจอร์และเครื่องครัว

สแตนเลส 304 แม่เหล็กดูดติดไหม? ทำไมบางชิ้นดูด บางชิ้นไม่ดูด (รวม 308 309 316)

สแตนเลส 304 แม่เหล็กดูดติดไหม? ทำไมบางชิ้นดูด บางชิ้นไม่ดูด (รวม 308 309 316)
สรุปสั้น (TL;DR): สแตนเลส 304 ในสภาพอบอ่อนแม่เหล็กไม่ดูด เพราะนิกเกิลราว 8% ทำให้เนื้อโลหะเป็นออสเทนไนต์ แต่ชิ้นที่ผ่านการพับ ดัด รีด ปั๊ม หรือเชื่อม ดูดเบา ๆ เฉพาะจุดได้ และยังเป็น 304 แท้ แม่เหล็กจึงใช้คัดได้แค่ของที่ดูดแน่นทั้งชิ้น (430 410 หรือเหล็กชุบ) แต่แยก 304 กับ 201 หรือ 316 ไม่ได้ ถ้าต้องการยืนยันเกรดให้ใช้น้ำยาทดสอบหรือเครื่อง XRF

สแตนเลส 304 ในสภาพปกติแม่เหล็กไม่ดูด แต่ของ 304 ที่ใช้งานจริงหลายชิ้นดูดติดเบา ๆ ได้ โดยเฉพาะตรงมุมพับ รอยดัด ขอบที่ตัด ชิ้นงานบาง ๆ ที่ปั๊มขึ้นรูป และแนวเชื่อม ซึ่งไม่ได้แปลว่าเป็นของปลอม ที่ดูดเพราะการขึ้นรูปเย็นและความร้อนจากการเชื่อมเปลี่ยนโครงสร้างเนื้อโลหะบางส่วน แม่เหล็กจึงใช้คัดได้แค่ของที่ดูดแน่นทั้งชิ้น (ตระกูล 400 หรือเหล็กชุบ) แต่แยก 304 ออกจาก 201 ไม่ได้ บทความนี้อธิบายว่าใน 304 มีอะไรบ้าง ทำไมบางชิ้นดูดบางชิ้นไม่ดูด เกรด 308 309 316 และเกรดอื่นดูดไหม ทำยังไงให้หายดูด และควรใช้แม่เหล็กแบบไหนตรวจ

ถ้าสนใจเฉพาะน็อตและสกรู อ่านต่อได้ที่ น็อตสแตนเลส 304 แท้ดูยังไง แม่เหล็กดูดได้ไหม

ส่วนประกอบของสแตนเลส 304

สแตนเลส 304 (ชื่อตามมาตรฐานยุโรปคือ 1.4301 ในตลาดเรียกกันว่า “18/8” หรือ “18-8”) คือเหล็กที่ผสมโครเมียมราว 18% และนิกเกิลราว 8% ตารางด้านล่างเป็นช่วงส่วนผสมตามมาตรฐาน ASTM A240 (แผ่น) ค่าที่เขียนว่า “ไม่เกิน” คือเพดาน ผู้ผลิตแต่ละรายอาจใส่ต่ำกว่านั้น

ธาตุ ปริมาณใน 304 หน้าที่
โครเมียม (Cr) 18.0–20.0% สร้างฟิล์มออกไซด์บาง ๆ ที่ผิว ทำให้ไม่เป็นสนิม · ตัวดึงเนื้อโลหะไปทางเฟอร์ไรต์ (ดูดแม่เหล็ก)
นิกเกิล (Ni) 8.0–10.5% ตัวหลักที่ทำให้ไม่ดูดแม่เหล็ก ล็อกเนื้อโลหะให้เป็นออสเทนไนต์ เพิ่มความเหนียว ขึ้นรูปง่าย
แมงกานีส (Mn) ไม่เกิน 2.0% ช่วยให้เป็นออสเทนไนต์คล้ายนิกเกิล (เกรด 201 ใช้แมงกานีสแทนนิกเกิลบางส่วน)
ซิลิคอน (Si) ไม่เกิน 0.75% ไล่ออกซิเจนตอนหลอม
ไนโตรเจน (N) ไม่เกิน 0.10% เพิ่มความแข็งแรง ช่วยให้เป็นออสเทนไนต์
คาร์บอน (C) ไม่เกิน 0.08% (304L ไม่เกิน 0.03%) เพิ่มความแข็งแรง แต่ถ้ามากจะเสี่ยงสนิมตามแนวเชื่อม จึงมีรุ่น L สำหรับงานเชื่อม
ฟอสฟอรัส (P) / กำมะถัน (S) ไม่เกิน 0.045% / 0.030% สิ่งเจือปน ยิ่งน้อยยิ่งดี
เหล็ก (Fe) ที่เหลือทั้งหมด ราว 66–74% เนื้อหลัก

จุดที่น่าสังเกตคือ 304 มีเหล็กเป็นส่วนใหญ่ แต่ไม่ดูดแม่เหล็ก เพราะเรื่องดูดหรือไม่ดูดขึ้นกับการเรียงตัวของอะตอม ไม่ใช่แค่ว่ามีเหล็กเท่าไร และนิกเกิล 8% ใน 304 นั้นพอดีเส้น คือมากพอให้เป็นออสเทนไนต์ที่อุณหภูมิห้อง แต่ไม่มากพอจะล็อกไว้แน่นเมื่อโดนแรงกระทำ นี่คือเหตุผลที่ 304 ดูดติดได้บ้างในบางสภาพ ซึ่งจะอธิบายต่อในหัวข้อถัดไป · เทียบส่วนผสมกับเกรดอื่นได้ใน 304 กับ 201 ต่างกันยังไง และ 304 กับ 316 ต่างกันยังไง

แม่เหล็กเอามาตรวจสแตนเลส 304 ได้จริงไหม

ภาพแม่เหล็กเกือกม้าดูดช้อนเหล็กติดแน่น เทียบกับแก้วสแตนเลสสองใบที่แม่เหล็กไม่ดูด
ชิ้นที่ดูดแน่นทั้งชิ้นไม่ใช่ 304 แต่ชิ้นที่ไม่ดูดอาจเป็น 304 หรือ 201 ก็ได้ แม่เหล็กจึงยืนยันเกรดไม่ได้

ได้แค่บางส่วน แม่เหล็กตอบได้คำถามเดียวคือ “เนื้อโลหะชิ้นนี้เป็นออสเทนไนต์ทั้งหมดหรือเปล่า” ซึ่งไม่ใช่คำถามเดียวกับ “ใช่ 304 หรือเปล่า”

แม่เหล็กบอกได้ แม่เหล็กบอกไม่ได้
ชิ้นที่ดูดแน่นทั้งชิ้นเหมือนเหล็ก ไม่ใช่ 304 แน่นอน น่าจะเป็นสแตนเลสตระกูล 400 (430, 410) หรือเหล็กชุบ 304 กับ 201 แยกไม่ได้ เพราะ 201 อบอ่อนแล้วก็ไม่ดูดเหมือนกัน
ชิ้นที่ไม่ดูดเลยทุกจุด เป็นสแตนเลสตระกูลออสเทนไนต์ (200 หรือ 300) 304 กับ 316 แยกไม่ได้ ทั้งคู่ไม่ดูดหรือดูดเบาเหมือนกัน
ใช้คัดแยกเศษหรือของที่ปนกันระหว่าง 304 กับ 430 ได้รวดเร็ว ชิ้นที่ดูดเบา ๆ ไม่ได้แปลว่าปลอม และชิ้นที่ไม่ดูดก็ไม่ได้รับประกันว่าเป็น 304

สรุปคือ แม่เหล็กใช้คัดของที่ผิดชัด ๆ ออกได้ แต่ใช้ยืนยันเกรดไม่ได้ ของที่ขายเป็น 304 แต่จริง ๆ เป็น 201 ซึ่งเป็นปัญหาที่เจอบ่อยที่สุดในตลาด แม่เหล็กจับไม่ได้เลย

แม่เหล็กดูดติดเพราะอะไร

ภาพโมเดลผลึกสองแบบ ออสเทนไนต์ FCC ไม่ดูดแม่เหล็ก กับมาร์เทนไซต์/เฟอร์ไรต์ที่มีเส้นแรงแม่เหล็กรอบตัว
ออสเทนไนต์ (FCC) ไม่ดูดแม่เหล็ก ส่วนมาร์เทนไซต์และเฟอร์ไรต์ (มีอะตอมกลางก้อน) ดูดแม่เหล็ก

เหล็กและสแตนเลสมีโครงสร้างเนื้อโลหะ (การเรียงตัวของอะตอม) หลายแบบ แต่ละแบบตอบสนองต่อแม่เหล็กไม่เหมือนกัน

โครงสร้าง การเรียงอะตอม แม่เหล็ก พบใน
ออสเทนไนต์ (Austenite) ลูกบาศก์ มีอะตอมกลางทุกหน้า (FCC) ไม่ดูด สแตนเลส 200 และ 300 ที่อบอ่อนแล้ว
เฟอร์ไรต์ (Ferrite) ลูกบาศก์ มีอะตอมตรงกลางก้อน (BCC) ดูดแรง เหล็กทั่วไป สแตนเลส 430 · แนวเชื่อมและงานหล่อของ 304 มีปนบางส่วน
มาร์เทนไซต์ (Martensite) ลูกบาศก์ที่บิดยืดออกจาก BCC ดูดแรง สแตนเลส 410 420 (มีดตัด) · 304 ที่ผ่านการดัดหรือรีดเย็นมีเกิดขึ้นบางส่วน

สแตนเลส 304 ที่ออกจากโรงงานในสภาพอบอ่อน (annealed) เป็นออสเทนไนต์เกือบทั้งหมด แม่เหล็กจึงแทบไม่ดูด แต่เมื่อชิ้นงานถูกเปลี่ยนโครงสร้างบางส่วนไปเป็นมาร์เทนไซต์หรือเฟอร์ไรต์ ส่วนนั้นจะดูดแม่เหล็ก และยิ่งมีมากก็ยิ่งดูดแรง สาเหตุหลักมี 3 อย่าง

  • การขึ้นรูปเย็น คือการทำให้เนื้อโลหะเสียรูปที่อุณหภูมิห้อง เช่น พับ ดัด รีด ดึงขึ้นรูป ปั๊ม ตีหัวน็อต รีดเกลียว ดึงเป็นเส้นลวด แรงที่กระทำทำให้ออสเทนไนต์บางส่วนพลิกเป็นมาร์เทนไซต์ (เรียกว่า strain-induced martensite) ยิ่งดัดหนัก ยิ่งดูดแรง
  • การเชื่อมและการหล่อ เนื้อโลหะที่หลอมแล้วแข็งตัวจะมีเฟอร์ไรต์ปนอยู่ราว 3–10% โดยตั้งใจ เพื่อกันแนวเชื่อมแตกร้าวตอนเย็นตัว แนวเชื่อมและชิ้นงานหล่อของ 304 จึงดูดแม่เหล็กเบา ๆ
  • เศษเหล็กติดผิว เช่น ผงเหล็กจากหินเจียรหรือแปรงลวดเหล็ก ฝุ่นจากการตัดเหล็กใกล้ ๆ ผิวสแตนเลส แม่เหล็กจะดูดเศษนั้น ไม่ใช่ตัวสแตนเลส (และเศษพวกนี้คือต้นเหตุของจุดสนิมบนสแตนเลส ดูวิธีป้องกันใน สแตนเลสเป็นสนิมได้ไหม)

ทำไมสแตนเลส 304 บางชิ้นดูดติด บางชิ้นไม่ติด

ภาพแผ่นสแตนเลส 304 แผ่นเรียบแม่เหล็กห้อยตรง กับแผ่นเดียวกันที่พับเป็นฉากแล้วแม่เหล็กเอียงเข้าหารอยพับ
304 แผ่นเรียบที่อบอ่อนแล้วไม่ดูด แต่พอพับหรือดัด ตรงรอยพับจะดูดแม่เหล็กเบา ๆ

เพราะแต่ละชิ้นผ่านกระบวนการผลิตมาต่างกัน แม้จะเป็น 304 จากล็อตเดียวกัน ตัวอย่างที่เห็นบ่อย

  • แผ่นเรียบ vs ซิงก์ หม้อ ถาด แผ่นเรียบที่อบอ่อนแล้วแทบไม่ดูด แต่ซิงก์และหม้อที่ดึงขึ้นรูปลึกจะดูดตรงมุมและขอบ ส่วนก้นเรียบแทบไม่ดูด
  • ท่อตรง vs ท่อที่ดัดโค้ง ตรงจุดดัดดูดมากกว่าส่วนตรง ท่อที่ขึ้นรูปเย็นแล้วไม่ได้อบซ้ำก็ดูดตลอดแนวตะเข็บเชื่อมได้
  • ชิ้นใหญ่ vs ชิ้นเล็กบาง น็อตตัวเล็ก แหวน ลูกรีเวท สปริง ลวด ตะแกรง ผ่านการขึ้นรูปหนักเกือบทั้งชิ้น จึงดูดชัดกว่าชิ้นหนาใหญ่
  • ของที่อบอ่อนซ้ำ vs ไม่ได้อบ ผู้ผลิตบางรายอบหลังขึ้นรูปเพื่อคลายแรงและลดการดูดแม่เหล็ก บางรายไม่อบเพื่อลดต้นทุน ของสองแบบนี้หน้าตาเหมือนกัน
  • นิกเกิลเฉียดขอบล่าง 304 ที่นิกเกิลใกล้ 8% เปลี่ยนเป็นมาร์เทนไซต์ง่ายกว่า 304 ที่นิกเกิลราว 10% ทั้งที่ผ่านมาตรฐานทั้งคู่ · 304L (คาร์บอนต่ำ) ก็ดูดง่ายกว่า 304 ธรรมดาเล็กน้อย
  • ผิวที่ขัดหรือเจียรมา การขัดหนักทำให้ผิวบาง ๆ ด้านบนเปลี่ยนโครงสร้างได้ และอาจมีผงเหล็กจากวัสดุขัดฝังอยู่

กระบวนการขึ้นรูปแบบไหนที่ทำให้สแตนเลส 304 แม่เหล็กดูด

ภาพกระบวนการขึ้นรูปสแตนเลส 6 แบบ พับ ดัดท่อ ดึงขึ้นรูปลึก รีดเย็น ดึงลวด ตีหัวและรีดเกลียว พร้อมจุดที่แม่เหล็กดูด
กระบวนการขึ้นรูปเย็นที่ทำให้ 304 ดูดแม่เหล็ก ส่วนที่เรืองส้มคือจุดที่เนื้อโลหะถูกบีบหรือยืดมากที่สุด

ทุกกระบวนการที่ทำให้เนื้อโลหะเสียรูปถาวรที่อุณหภูมิห้อง (ขึ้นรูปเย็น) ทำให้ 304 ดูดแม่เหล็กได้ทั้งนั้น ต่างกันที่ว่าเนื้อโลหะถูกบีบหรือยืดมากแค่ไหน และโดนทั้งชิ้นหรือแค่บางจุด ตารางนี้เรียงจากดูดน้อยไปดูดมาก

กระบวนการ ตัวอย่างชิ้นงาน จุดที่ดูด แรงดูดโดยประมาณ
ตัด เจาะ ปั๊มรู (เครื่องตัด เครื่องปั๊ม) แผ่นเจาะรู แผ่นตัดขนาด ขอบตัด ขอบรู แนวแคบ ๆ เบามาก
พับ (เครื่องพับ) รางน้ำ ขอบโต๊ะ ฝาครอบ ตู้ แนวพับ เบา เฉพาะแนวพับ
ดัดท่อ / ดัดเหล็กเส้น ราวบันได ราวจับ ข้องอ ด้านนอกของโค้ง เบา–ปานกลาง ยิ่งดัดรัศมีแคบยิ่งดูด
ม้วนขึ้นรูปด้วยลูกกลิ้ง (Roll forming) ท่อมีตะเข็บ รางเลื่อน โปรไฟล์ ตลอดชิ้น เบา ๆ (ถ้าไม่ได้อบหลังขึ้นรูป) เบา–ปานกลาง
ปั๊มขึ้นรูป / หมุนขึ้นรูป (Stamping, Spinning) ฝาครอบ ชาม กรวย หน้ากากปลั๊ก ส่วนที่ยืดมาก ขอบ มุม ปานกลาง
ดึงขึ้นรูปลึก (Deep drawing) ซิงก์ หม้อ ถังน้ำ ถ้วย ผนังข้าง มุม ขอบปาก (ก้นเรียบดูดน้อย) ปานกลาง–ชัด
รีดเย็นให้แข็ง (Cold rolling ชนิดแข็ง) แผ่นสปริง สายรัด เข็มขัดรัดท่อ ทั้งแผ่น ชัด
ตีหัวเย็น / รีดเกลียว (Cold heading, Thread rolling) น็อต สกรู ลูกรีเวท หัวและเกลียว ปานกลาง–ชัด
ดึงลวด (Wire drawing) ลวด สปริง ตะแกรง โซ่ ทั้งเส้น ชัดที่สุด ลวดเส้นเล็กอาจดูดเกือบเท่าเหล็ก

3 อย่างที่ทำให้ดูดมากขึ้น

  • เสียรูปมาก ยิ่งรีดบาง ดึงยาว หรือดัดรัศมีแคบ ยิ่งเปลี่ยนเป็นมาร์เทนไซต์มาก ลวดที่ดึงผ่านแม่พิมพ์หลายรอบจึงดูดกว่าแผ่นที่พับครั้งเดียว
  • ขึ้นรูปตอนเย็น ยิ่งอุณหภูมิต่ำยิ่งเปลี่ยนง่าย ชิ้นงานที่ขึ้นรูปแบบอุ่นหรือร้อน (รีดร้อน ตีขึ้นรูปร้อน) แทบไม่ดูด
  • ชิ้นบางหรือเล็ก ทั้งชิ้นโดนแรงเกือบหมด จึงดูดชัดกว่าชิ้นหนาที่โดนแค่ผิว

ส่วนการกลึง ไส เจาะด้วยเครื่องจักร ตัดเนื้อออกโดยไม่บีบชิ้นงานทั้งชิ้น จึงทำให้ดูดแค่ผิวบาง ๆ ที่โดนมีด ชิ้นที่กลึงจากเพลาอบอ่อนส่วนมากยังไม่ดูด · ถ้าผู้ผลิตอบอ่อนหลังขึ้นรูป ชิ้นงานจะกลับมาไม่ดูดไม่ว่าผ่านกระบวนการไหนมา

ชิ้นงานอะไรที่แม่เหล็กมักดูด เพราะการขึ้นรูป

ภาพสปริง ตะแกรงลวด โซ่ เข็มขัดรัดท่อ น็อตสกรูรีเวท และช้อนส้อมสแตนเลส ที่มักดูดแม่เหล็กจากการขึ้นรูป
ชิ้นงาน 304 ที่มักดูดแม่เหล็กจากการขึ้นรูป ถือเป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่าเป็นของปลอม

ชิ้นงาน 304 ต่อไปนี้เกือบทุกชิ้นดูดแม่เหล็กไม่มากก็น้อย ถ้าผู้ผลิตไม่ได้อบอ่อนซ้ำหลังขึ้นรูป เจอแบบนี้ไม่ต้องตกใจว่าได้ของปลอม เป็นเรื่องปกติของชิ้นงานประเภทนี้

ชิ้นงาน ดูดตรงไหน เพราะอะไร
ลวดสแตนเลส สปริง ทั้งเส้น บางเส้นดูดแรง ดึงลวดผ่านแม่พิมพ์หลายรอบ สปริงยังรีดให้แข็งเพิ่ม
ตะแกรง ลวดตาข่าย (ดูสินค้า) ทั้งแผ่น ทำจากลวดดึงเย็น แล้วสานหรือเชื่อมเป็นตาข่าย
โซ่สแตนเลส (ดูสินค้า) ทุกข้อ โดยเฉพาะตรงโค้ง ลวดดึงเย็นที่ดัดเป็นข้อแล้วเชื่อม
เข็มขัดรัดท่อ (ดูสินค้า) สายรัด สายรัดเป็นแผ่นรีดเย็นแบบแข็ง แล้วปั๊มร่องเกลียว
น็อต สกรู แหวน หัวและเกลียว ตัวเล็กดูดทั้งตัว ตีหัวเย็นและรีดเกลียว
ลูกรีเวท (ดูสินค้า) ทั้งตัว ขึ้นรูปเย็นจากลวด และตอนย้ำก้านก็โดนบีบอีกรอบ
ซิงก์ อ่างล้างจาน ถังน้ำ มุม ผนังข้าง ขอบ ดึงขึ้นรูปลึกจากแผ่นเรียบ
หม้อ ถาด ชาม ถ้วย ขอบปากและผนัง ดึงขึ้นรูปหรือหมุนขึ้นรูป (ถ้าก้นหม้อดูดแรงทั้งก้น มักเป็นชั้น 430 ที่ใส่ไว้ให้ใช้กับเตาแม่เหล็กไฟฟ้า)
ช้อน ส้อม 18/8 คอช้อนและด้ามที่ดัดโค้ง ปั๊มและดัดขึ้นรูป (ถ้าดูดแรงทั้งคัน มักเป็น 18/0 หรือ 430)
ท่อดัด ราวบันได ข้องอ จุดดัดและแนวตะเข็บเชื่อม ดัดเย็น บวกเฟอร์ไรต์ในแนวเชื่อม
บานพับ กิ๊บ คลิป ขายึด ส่วนที่ม้วนหรือพับ ปั๊มและพับจากแผ่นบาง

ในทางกลับกัน ชิ้นงานที่มักไม่ดูดคือแผ่นเรียบผิว 2B หรือ BA ที่ยังไม่ได้ขึ้นรูป เพลากลมที่อบอ่อนแล้ว ท่อไม่มีตะเข็บที่อบหลังขึ้นรูป และชิ้นหนาที่กลึงขึ้นรูปทั้งชิ้น ถ้าชิ้นแบบนี้ดูดแรงทั้งชิ้น จึงเป็นสัญญาณที่ควรตรวจเกรดต่อ

เงื่อนไขที่ทำให้ดูดติด และดูดไม่ติด

สภาพชิ้นงาน แม่เหล็กดูด เหตุผล
แผ่น/ท่อ/เพลา 304 อบอ่อน ยังไม่ได้ขึ้นรูป ไม่ดูด หรือแทบไม่รู้สึก เป็นออสเทนไนต์เกือบทั้งหมด
พับ ดัด รีด ดึงขึ้นรูป (มุมซิงก์ ขอบหม้อ จุดดัดท่อ) ดูดเบา–ปานกลาง เฉพาะจุด มาร์เทนไซต์จากการขึ้นรูปเย็น
ลวด สปริง ตะแกรง น็อตเล็ก แหวน รีเวท ดูดชัด อาจดูดทั้งชิ้น ขึ้นรูปเย็นหนักเกือบทั้งชิ้น
แนวเชื่อม 304 ดูดเบา ๆ ตามแนว เฟอร์ไรต์ในเนื้อเชื่อม (ตั้งใจให้มี)
ชิ้นหล่อ เช่น วาล์ว ข้อต่อหล่อ (CF8) ดูดเบา–ปานกลาง เฟอร์ไรต์จากการแข็งตัว
ผิวมีผงเหล็กติด ดูดที่ผิว ล้างออกแล้วหาย ดูดเศษเหล็ก ไม่ใช่ตัวสแตนเลส
ผ่านการอบละลาย (solution annealing) หลังขึ้นรูป กลับมาไม่ดูดหรือแทบไม่ดูด มาร์เทนไซต์กลับเป็นออสเทนไนต์
ดูดแน่นทั้งชิ้นเท่ากันทุกจุดเหมือนเหล็ก ดูดแรง ไม่ใช่ 304 น่าจะเป็น 430 410 หรือเหล็กชุบ

หลักจำง่าย ๆ: 304 แท้ที่ดูด จะดูดไม่เท่ากันทั้งชิ้น ดูดตรงที่โดนแรงหรือโดนความร้อน และแรงดูดอ่อนกว่าเหล็กชัดเจน ถ้าดูดเต็มแรงเท่ากันทุกจุด ให้สงสัยว่าไม่ใช่ 304

สแตนเลส 308 309 316 แม่เหล็กดูดติดไหม

ทั้ง 3 เกรดอยู่ตระกูลออสเทนไนต์เหมือน 304 จึงไม่ดูดในสภาพอบอ่อน แต่ต่างกันที่ความเสถียร และ 308 กับ 309 มักเจอในรูปลวดเชื่อมมากกว่าแผ่นหรือท่อ

เกรด Cr / Ni โดยประมาณ แผ่น ท่อ เพลา แนวเชื่อม / ลวดเชื่อม
304 18–20 / 8–10.5 ไม่ดูด · ดูดเบาเมื่อขึ้นรูปเย็น ดูดเบา
308 / 308L 19–22 / 9–12 แทบไม่มีขายเป็นแผ่น · ไม่ดูดเมื่ออบอ่อน ดูดเบา ๆ ตั้งใจให้เป็นแบบนั้น ลวด ER308L ออกแบบให้เนื้อเชื่อมมีเฟอร์ไรต์ราว 3–10% กันแตกร้าว
309 / 309L 22–24 / 12–15 ไม่ดูด เสถียรกว่า 304 ดัดแล้วดูดน้อยกว่า ดูดเบา ๆ เพราะเนื้อเชื่อมมีเฟอร์ไรต์เช่นกัน
316 / 316L 16–18 / 10–14 + โมลิบดีนัม 2–3% ไม่ดูด และดัดแล้วดูดน้อยกว่า 304 มาก เพราะนิกเกิลสูงกว่า ดูดเบา ๆ (ER316L มีเฟอร์ไรต์เหมือนกัน)

ข้อควรรู้ 2 ข้อ: (1) ลวดเชื่อมสแตนเลสที่แม่เหล็กดูดเบา ๆ ไม่ได้แปลว่าเสีย เป็นคุณสมบัติที่ผู้ผลิตตั้งใจ (2) ถ้างานต้องการให้แนวเชื่อมไม่ดูดแม่เหล็กเลย เช่น ชิ้นส่วนใกล้เครื่องมือวัดหรือเครื่อง MRI ต้องใช้ลวดชนิดออสเทนไนต์ล้วน เช่น ER310 ซึ่งแลกกับความเสี่ยงแตกร้าวที่สูงกว่า ดูรายละเอียดใน ER307 / ER310 / E312 ต่างกันยังไง

ลวดที่ร้านมี: ลวดเติม TIG ER308L · ลวดเติม TIG ER309L · ลวดเติม TIG ER316L · ลวดเชื่อมไฟฟ้าสแตนเลส 308L / 309L / 316L

สแตนเลสเกรดไหนแม่เหล็กดูด เกรดไหนไม่ดูด

แบ่งตามตระกูลโครงสร้างเนื้อโลหะ ใช้เป็นแนวทางคร่าว ๆ ได้ (สภาพอบอ่อน ยังไม่ขึ้นรูป)

ตระกูล เกรดที่พบบ่อย แม่เหล็ก ใช้ทำอะไร
ออสเทนไนต์ซีรีส์ 300 นิกเกิลสูง 305, 310/310S, 316/316L, 904L ไม่ดูด ดัดแล้วก็ดูดน้อยมาก งานทนกรด งานทะเล งานทนร้อนสูง ชิ้นส่วนที่ห้ามดูดแม่เหล็ก
ออสเทนไนต์ซีรีส์ 300 ทั่วไป 302, 303, 304/304L, 321, 347 ไม่ดูด · ดูดเบาเมื่อขึ้นรูปเย็น เครื่องครัว ซิงก์ ท่อ ราวบันได น็อต อุปกรณ์อาหาร
ออสเทนไนต์ที่เปลี่ยนง่าย 301, 201, 202 ไม่ดูดเมื่ออบอ่อน · ดูดชัดเมื่อรีดหรือดัด สปริง ชิ้นงานปั๊ม เครื่องครัวราคาประหยัด
เฟอร์ริติก (ซีรีส์ 400) 409, 430, 439, 441, 444 ดูดแรง ตัวเครื่องใช้ไฟฟ้า ท่อไอเสีย ก้นหม้อเตาแม่เหล็กไฟฟ้า ของตกแต่ง
มาร์เทนซิติก (ซีรีส์ 400) 410, 416, 420, 440C ดูดแรง มีด กรรไกร เครื่องมือแพทย์ เพลา ใบพัดปั๊ม
ดูเพล็กซ์ 2205, 2507 ดูด (เฟอร์ไรต์ราวครึ่งหนึ่ง) งานเคมี งานน้ำทะเล ถังแรงดัน
ชุบแข็งด้วยการตกตะกอน 17-4PH (630) ดูดแรง เพลา ชิ้นส่วนที่ต้องแข็งแรงสูง

ตัวอย่างที่เจอในชีวิตประจำวัน: หม้อสแตนเลสที่ใช้กับเตาแม่เหล็กไฟฟ้าดูดแม่เหล็กที่ก้น เพราะก้นหม้อประกบชั้น 430 ไว้โดยตั้งใจ ส่วนตัวหม้อด้านในยังเป็น 304 ได้ · ช้อนส้อมส่วนใหญ่ทำจาก 18/8 (304) หรือ 18/0 (430) ถ้าดูดแรงทั้งคันคือ 18/0 · มีดสแตนเลสแทบทุกเล่มดูดแม่เหล็ก เพราะต้องเป็นมาร์เทนไซต์ถึงจะชุบแข็งให้คมได้

304 ที่แม่เหล็กดูดติดแล้ว ทำยังไงให้ไม่ดูด

ภาพขั้นตอนอบชิ้นงานสแตนเลสในเตา จุ่มน้ำให้เย็นเร็ว แล้วแม่เหล็กไม่ดูดชิ้นงาน
อบละลายที่ 1,010–1,120°C แล้วทำให้เย็นเร็ว 304 จะกลับมาไม่ดูดแม่เหล็ก ห้ามเผาเองด้วยหัวแก๊ส

ต้องเปลี่ยนเนื้อโลหะส่วนที่เป็นมาร์เทนไซต์ให้กลับเป็นออสเทนไนต์ ซึ่งทำได้ด้วยความร้อนที่ควบคุมอย่างถูกต้องเท่านั้น

  • อบละลาย (Solution annealing) ให้ความร้อนทั้งชิ้นราว 1,010–1,120°C แช่ไว้ให้ร้อนทั่ว แล้วทำให้เย็นเร็ว (จุ่มน้ำ หรือเป่าลมสำหรับชิ้นบาง) มาร์เทนไซต์จากการขึ้นรูปจะกลับเป็นออสเทนไนต์ แม่เหล็กกลับมาแทบไม่ดูด และยังคืนความทนสนิมเต็มที่ ต้องทำในเตาอบของโรงงานชุบแข็งหรือโรงงานอบโลหะ ทำเองที่บ้านไม่ได้
  • ห้ามเผาด้วยหัวแก๊สแบบกะเอา ถ้าร้อนค้างในช่วงราว 450–850°C คาร์บอนจะดึงโครเมียมไปจับเป็นคาร์ไบด์ตามขอบเกรน ทำให้เนื้อตรงนั้นเป็นสนิมง่ายขึ้นมาก (เรียกว่า sensitization) แถมผิวไหม้เป็นสีและไม่หายดูดแม่เหล็กอยู่ดี
  • เครื่องล้างอำนาจแม่เหล็ก (Demagnetizer) ไม่ได้แก้ปัญหานี้ เครื่องนี้ลบแค่ความเป็นแม่เหล็กที่ค้างอยู่ในชิ้นงาน (ทำให้ชิ้นงานไม่ดูดเศษเหล็กเอง) แต่ชิ้นงานยังโดนแม่เหล็กดูดได้เหมือนเดิม เพราะโครงสร้างเนื้อโลหะไม่ได้เปลี่ยน
  • ถ้าดูดเพราะผงเหล็กติดผิว ล้างด้วยน้ำยาล้างสแตนเลสหรือทำ passivation (น้ำยากรดไนตริกหรือกรดซิตริก) ผงเหล็กจะหลุดออก แม่เหล็กหยุดดูดที่ผิว และลดโอกาสเกิดจุดสนิม
  • ถ้าต้องการชิ้นงานที่ไม่ดูดตั้งแต่แรก ง่ายกว่าคือเลือกวัสดุให้ถูก: ใช้ 316 หรือ 305 ซึ่งดัดแล้วดูดน้อยกว่า 304 มาก หรือ 310 สำหรับงานที่ห้ามดูดเด็ดขาด สั่งชิ้นงานที่อบอ่อนหลังขึ้นรูป และใช้ลวดเชื่อมออสเทนไนต์ล้วนถ้าแนวเชื่อมต้องไม่ดูดด้วย

สำหรับงานใช้ทั่วไป เช่น ซิงก์ ราว โต๊ะ หม้อ ไม่ต้องทำอะไร 304 ที่ดูดแม่เหล็กเบา ๆ จากการขึ้นรูปยังทนสนิมได้ใกล้เคียงเดิมในการใช้งานปกติ

แม่เหล็กแบบไหนเหมาะกับการตรวจสแตนเลส

ภาพเทียบแม่เหล็ก 5 แบบ แผ่นติดตู้เย็น เฟอร์ไรต์สีดำ นีโอดิเมียมเม็ดเล็ก นีโอดิเมียมก้อนใหญ่ และปากกาแม่เหล็ก
แม่เหล็กนีโอดิเมียมเม็ดเล็ก 6–12 มม. เหมาะที่สุด แผ่นติดตู้เย็นอ่อนเกินไป ก้อนใหญ่แรงเกินจนอ่านผลผิดได้
แม่เหล็ก เหมาะไหม หมายเหตุ
แม่เหล็กติดตู้เย็นแบบแผ่นยาง ไม่เหมาะ แรงน้อยเกินไป ดูดได้แค่ของที่เป็นเหล็กหรือ 430 ชัด ๆ จับการดูดเบา ๆ ไม่ได้
แม่เหล็กเฟอร์ไรต์สีดำ (แม่เหล็กลำโพง) พอใช้ แยก 304 กับ 430 ได้ แต่ยังรู้สึกถึงการดูดเบาได้ไม่ชัด
แม่เหล็กนีโอดิเมียมเม็ดเล็ก (ขนาดราว 6–12 มม.) เหมาะที่สุด แรงพอจะรู้สึกถึงการดูดเบา ๆ จากการขึ้นรูป เม็ดเล็กทำให้ตรวจเป็นจุดได้ เช่น ตรงมุมพับเทียบกับกลางแผ่น
แม่เหล็กนีโอดิเมียมก้อนใหญ่ ระวัง แรงมากจนดูดติด 304 ที่ขึ้นรูปเล็กน้อยได้ ทำให้เข้าใจผิดว่าปลอม และหนีบนิ้วได้
ปากกาแม่เหล็กหรือแท่งเก็บน็อตแบบยืดได้ เหมาะ ปลายเป็นนีโอดิเมียมเม็ดเล็ก พกง่าย ใช้แตะเป็นจุดได้

วิธีใช้ให้อ่านผลได้แม่นขึ้น

  • แขวนแม่เหล็กด้วยเส้นด้าย แล้วค่อย ๆ เลื่อนชิ้นงานเข้าใกล้ ดูว่าแม่เหล็กเอียงเข้าหามากแค่ไหน วิธีนี้เห็นความต่างของแรงดูดเบา ๆ ได้ชัดกว่าเอาไปแปะ
  • เทียบกับของจริงที่รู้เกรด พกชิ้น 304 อบอ่อน (เช่น เศษแผ่นเรียบ) กับชิ้น 430 ไว้เป็นตัวเทียบ
  • ตรวจหลายจุด ทั้งส่วนเรียบ มุมพับ ขอบตัด และแนวเชื่อม ถ้าดูดเฉพาะมุมกับแนวเชื่อมแต่ส่วนเรียบไม่ดูด เป็นลักษณะของ 304 ปกติ
  • เช็ดผิวก่อน ผงเหล็กที่ติดผิวทำให้อ่านผลผิดได้

ในโรงงานที่ต้องการตัวเลขจริง ใช้เครื่องวัดค่าความซึมซาบแม่เหล็ก (permeability meter) หรือเครื่องวัดปริมาณเฟอร์ไรต์ (Feritscope) ซึ่งบอกเป็นตัวเลขได้ว่าชิ้นงานดูดแม่เหล็กมากเท่าไร

ถ้าอยากรู้ว่าเป็น 304 จริงไหม ต้องตรวจยังไง

เพราะแม่เหล็กยืนยันเกรดไม่ได้ ถ้าต้องการความแน่ใจให้ใช้วิธีเหล่านี้ เรียงจากง่ายไปแม่นที่สุด

วิธี บอกได้ ข้อจำกัด
ดูตราหรือมาร์คบนชิ้นงาน (A2 = กลุ่ม 304, A4 = กลุ่ม 316 บนหัวน็อต · ตัวพิมพ์บนแผ่นหรือท่อ) เกรดที่ผู้ผลิตแจ้ง เชื่อได้เท่าที่เชื่อผู้ผลิต
ใบรับรองวัสดุ (Mill certificate) ส่วนผสมจริงของล็อตนั้น ต้องขอจากผู้ขายและตรงกับล็อตที่ได้
น้ำยาทดสอบสแตนเลส (หยดแล้วดูสี) แยก 304 กับ 201 (ทดสอบนิกเกิล/แมงกานีส) · 316 (ทดสอบโมลิบดีนัม) ต้องทำตามคู่มือ ผิวต้องสะอาด อ่านสีด้วยตา
เครื่องยิง XRF (PMI) ส่วนผสมแต่ละธาตุเป็นตัวเลข แม่นที่สุดในหน้างาน เครื่องราคาสูง ต้องจ้างหรือยืมผู้ให้บริการ

วิธีดูเพิ่มเติมสำหรับน็อตและสกรูอยู่ใน น็อตสแตนเลส 304 แท้ดูยังไง แม่เหล็กดูดได้ไหม


Happy Metal จำหน่ายอุปกรณ์งานโลหะ สแตนเลส ลวดเชื่อม และฮาร์ดแวร์งานช่าง สอบถาม/สั่งของหรือขอคำแนะนำได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797

คำถามที่พบบ่อย

สแตนเลส 304 แม่เหล็กดูดติด แปลว่าของปลอมไหม

ไม่จำเป็น 304 แท้ที่ผ่านการพับ ดัด ปั๊ม หรือเชื่อม ดูดแม่เหล็กเบา ๆ เฉพาะจุดได้ เพราะเนื้อโลหะบางส่วนเปลี่ยนเป็นมาร์เทนไซต์หรือมีเฟอร์ไรต์ ให้สงสัยเมื่อดูดแรงเท่ากันทั้งชิ้นเหมือนเหล็ก ซึ่งมักเป็น 430 หรือเหล็กชุบ

ใช้แม่เหล็กแยกสแตนเลส 304 กับ 201 ได้ไหม

ไม่ได้ ทั้ง 304 และ 201 เป็นออสเทนไนต์ที่ไม่ดูดแม่เหล็กเมื่ออบอ่อน และดูดเบา ๆ เมื่อขึ้นรูปเหมือนกัน ต้องใช้น้ำยาทดสอบสแตนเลสหรือเครื่อง XRF ถึงจะแยกได้

สแตนเลส 316 แม่เหล็กดูดไหม

316 ไม่ดูดแม่เหล็กในสภาพปกติ และเมื่อดัดหรือรีดก็ดูดน้อยกว่า 304 มาก เพราะมีนิกเกิลสูงกว่า แต่แนวเชื่อมและชิ้นหล่อของ 316 ยังดูดเบา ๆ ได้จากเฟอร์ไรต์ในเนื้อเชื่อม

ทำไมลวด สปริง และตะแกรงสแตนเลส 304 แม่เหล็กดูดแรงกว่าแผ่น

เพราะลวดผลิตด้วยการดึงผ่านแม่พิมพ์หลายรอบ เนื้อโลหะทั้งเส้นถูกยืดอย่างหนัก ออสเทนไนต์จึงเปลี่ยนเป็นมาร์เทนไซต์มากกว่าแผ่นที่แค่พับหรือดัด ลวดเส้นเล็ก สปริง และตะแกรงลวดที่เป็น 304 แท้จึงดูดแม่เหล็กได้ชัด ไม่ได้แปลว่าเป็นของปลอม

ทำยังไงให้สแตนเลส 304 ที่แม่เหล็กดูดกลับมาไม่ดูด

ต้องอบละลาย (solution annealing) ที่ราว 1,010–1,120°C แล้วทำให้เย็นเร็วในเตาของโรงงานอบโลหะ ห้ามเผาด้วยหัวแก๊สเอง เพราะความร้อนช่วง 450–850°C ทำให้สแตนเลสเป็นสนิมง่ายขึ้น เครื่องล้างอำนาจแม่เหล็กไม่ช่วย เพราะไม่ได้เปลี่ยนโครงสร้างเนื้อโลหะ

บทความนี้มีประโยชน์ไหม? แชร์ให้เพื่อนช่างได้เลย