สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม (Carriage Bolt) ใช้งานไหน ต่างจากหัวหกเหลี่ยมยังไง

ประกอบม้านั่งไม้ ประตูรั้วไม้ หรือพื้นกระบะ แล้วอยากให้ด้านหน้าเรียบ ไม่มีหัวน็อตเหลี่ยมโผล่มาเกี่ยวมือเกี่ยวเสื้อ — ตัวที่ช่างใช้กันคือ สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม (Carriage Bolt) บทความนี้อธิบายว่ามันล็อกตัวเองได้ยังไง งานไหนเหมาะ เจาะรูเท่าไหร่ เลือกความยาวยังไง และเมื่อไหร่ควรกลับไปใช้สกรูหัวหกเหลี่ยมธรรมดา

สกรูหัวกลมคอเหลี่ยมคืออะไร ทำงานยังไง

สกรูหัวกลมคอเหลี่ยมมี 3 ส่วน คือ หัวกลมมน (ไม่มีร่องไขควง ไม่มีเหลี่ยมให้จับ) คอสี่เหลี่ยม ใต้หัว และ แกนเกลียว เวลาตอกเข้ารูไม้ คอเหลี่ยมจะกัดเข้าเนื้อไม้ (หรือล็อกอยู่ในรูเหลี่ยมบนแผ่นเหล็ก) ทำให้สกรูไม่หมุนตามตอนขันน็อต จึงขันจากฝั่งน็อตได้คนเดียวด้วยประแจตัวเดียว ไม่ต้องมีคนจับหัวอีกฝั่ง (ถ้าอยากรู้ว่าหัวสกรูแบบอื่นไขด้วยอะไร ดูบทความหัวสกรูมีกี่แบบ)

• ขันได้ฝั่งเดียว — เหมาะกับงานที่ด้านหัวเข้าไม่ถึงหรือไม่สะดวกจับ เช่น ใต้พื้นกระบะ หลังแผ่นไม้ที่ติดผนังแล้ว
• หัวเรียบ ปลอดภัย — ไม่มีขอบคมให้เกี่ยวมือเด็ก เสื้อผ้า หรือสายรัดของ
• ถอดจากฝั่งหัวยาก — ไม่มีอะไรให้ประแจหรือไขควงจับ จึงกันมือบอนได้ระดับหนึ่ง แต่ถ้าเข้าถึงฝั่งน็อตได้ก็ยังถอดได้ ไม่ใช่สกรูกันขโมย 100%
• หัวกว้าง กดผิวไม้ได้ทั่ว — กระจายแรงกดดีกว่าหัวหกเหลี่ยมที่ไม่ได้ใส่แหวนรอง

เทียบกับสกรูหัวหกเหลี่ยม ต่างกันตรงไหน

จำง่าย ๆ: งานไม้ + อยากให้หน้าเรียบ + ขันฝั่งเดียว = หัวกลมคอเหลี่ยม · งานเหล็ก + รับแรงมาก + ต้องขันแน่นจริง = หัวหกเหลี่ยม

งานที่เหมาะกับสกรูหัวกลมคอเหลี่ยม

• ม้านั่ง โต๊ะสนาม เฟอร์นิเจอร์ไม้กลางแจ้ง — หัวมนอยู่ฝั่งที่คนนั่ง/จับ น็อตอยู่ด้านล่างหรือด้านใน
• เครื่องเล่นสนามเด็ก รั้วไม้ ประตูรั้วไม้ — ไม่มีเหลี่ยมคม และคนนอกรั้วถอดจากฝั่งหัวไม่ได้
• พื้นกระบะไม้ คอกรถ ข้างกระบะ — หัวเรียบไม่เกี่ยวของที่ลากเข้าออก
• ระเบียง ไม้ระแนง เสาไม้ ยึดไม้กับเหล็กฉาก — ตอกหัวฝั่งไม้ แล้วขันน็อตฝั่งเหล็ก
• แผ่นเหล็กหรือรางที่ทำรูเหลี่ยมไว้ — คอเหลี่ยมล็อกในรูเหลี่ยมพอดี ทำหน้าที่เหมือนในเนื้อไม้

เจาะรูขนาดเท่าไหร่ ติดตั้งยังไง

1. เจาะรูเท่าขนาดแกนเกลียว — สกรู M6 ใช้ดอก 6 มม. ให้คอเหลี่ยมมีเนื้อไม้ให้กัด ไม้แข็งมากอาจเผื่อได้เล็กน้อย แต่ถ้ารูหลวมเกิน คอจะไม่ล็อกและหมุนตาม (เลือกดอกได้ตามบทความดอกเจาะไม้)
2. หนีบชิ้นงานให้แน่นแล้วเจาะทะลุทีเดียว — รูทั้งสองชิ้นจะตรงกัน เจาะให้ตั้งฉาก ไม่งั้นหัวจะไม่แนบผิว
3. ตอกหัวลงด้วยค้อน — รองด้วยเศษไม้หรือใช้ค้อนยาง กันหัวบุบเป็นรอย ตอกจนคอเหลี่ยมจมเข้าเนื้อไม้และหัวแนบผิว
4. ฝั่งน็อตใส่แหวนรองแบนก่อน — ไม้เนื้ออ่อนถ้าไม่มีแหวน น็อตจะจมกินเนื้อไม้ (ชนิดแหวนดูในบทความแหวนรอง)
5. ขันพอแน่น ไม่ต้องสุดแรง — หยุดเมื่อหัวถูกดึงแนบสนิทและผิวไม้ใต้แหวนเริ่มยุบเล็กน้อย ขันต่อจากนี้คอเหลี่ยมจะเริ่มคว้านรู
6. กลับมาขันเติมภายหลัง — ไม้หดตัวเมื่อแห้งหรือผ่านหน้าร้อน ชุดยึดอาจคลาย ควรเช็คหลังติดตั้งสักระยะ

ใช้กับแผ่นเหล็ก รูต้องเป็นรูเหลี่ยม (ปั๊ม หรือเจาะแล้วตะไบให้พอดีคอ) ถ้าเจาะรูกลมในเหล็ก คอเหลี่ยมไม่มีอะไรให้ล็อก ขันแล้วหมุนตาม — กรณีนี้ใช้สกรูหัวหกเหลี่ยมง่ายกว่า

ถ้าขันแล้วสกรูหมุนฟรี แก้ยังไง

• ใช้มือหรือด้ามค้อนกดหัวสกรูลงแรง ๆ ขณะขัน ให้คอกลับมากัดเนื้อไม้
• งัดไม้แผ่นบางหรือไขควงแบนสอดใต้ขอบหัวให้เกิดแรงฝืด หรือใช้คีมล็อกจับหัวมน (หัวจะมีรอย)
• ถ้าหมุนฟรีจนถอดไม่ได้จริง ๆ ให้ตัดหรือเจียรน็อตออก แล้วเจาะรูใหม่ข้าง ๆ ใส่ตัวใหม่

เลือกความยาวยังไง (โดยเฉพาะเมื่อใช้น็อตหัวหมวก)

ความยาวสกรูหัวกลมคอเหลี่ยมวัดจาก ใต้หัว (รวมคอ) ถึงปลายเกลียว หลักคิดคือ ความหนาชิ้นงานรวม + แหวน + ความสูงน็อต + เกลียวโผล่ 2–3 เกลียว สำหรับ M6 กับน็อตตัวเมียธรรมดาและแหวนแบน เผื่อเพิ่มจากความหนาไม้ประมาณ 10 มม. ก็พอ

ตัวเลขในตารางเป็นแนวทางสำหรับน็อตตัวเมียธรรมดา ถ้าใช้น็อตหัวหมวก มักเลือกสั้นลงได้อีก ดูวิธีเช็คด้านล่าง

ระวังเมื่อใช้น็อตหัวหมวก (Cap Nut) — หมวกปิดปลายเกลียวไว้ จึงกลับด้านกับน็อตธรรมดา ปลายสกรูที่โผล่พ้นแหวนต้อง ไม่ยาวเกินความลึกเกลียวในหมวก ไม่งั้นปลายสกรูจะชนก้นหมวกก่อนชิ้นงานแน่น ขันตึงมือแต่ชิ้นงานยังโยก วิธีเช็คง่ายสุด: หมุนน็อตหัวหมวกเข้ากับสกรูเปล่าจนสุด ดูว่ากินเกลียวได้ลึกเท่าไหร่ แล้วเลือกความยาวที่ปลายโผล่ไม่เกินระยะนั้น

สแตนเลสหรือเหล็กชุบ ใช้แบบไหนดี

งานไม้กลางแจ้ง โดนฝน หรือใช้กับ ไม้อัดน้ำยากันปลวก/กันผุ ควรใช้สแตนเลส เพราะน้ำยาอัดไม้หลายสูตรมีทองแดงเป็นส่วนผสม กัดผิวชุบสังกะสีได้เร็ว ทำให้สกรูเหล็กชุบขึ้นสนิมและเป็นคราบดำบนเนื้อไม้ ส่วนงานในร่มแห้ง ๆ เหล็กชุบก็ใช้ได้ (รายละเอียดเทียบสองแบบอยู่ในบทความน็อตสแตนเลสกับน็อตเหล็กชุบ)

• ที่ร้านมี สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม M6 สแตนเลส 304 พร้อมน็อตหัวหมวก ยาว 25–70 มม. (ขั้นละ 5 มม.) แพ็คละ 10 ชุด หัวโต 16.5 มม. หนา 3.8 มม. คอเหลี่ยม 6.4 มม.
• สแตนเลสขันกับสแตนเลส เกลียวติดกันได้ (galling) ถ้าขันเร็วด้วยสว่านไฟฟ้าหรือเกลียวแห้ง — ขันด้วยมือช้า ๆ หรือทาจาระบี/สารกันติดบาง ๆ ที่เกลียวก่อน

เมื่อไหร่ควรใช้สกรูหัวหกเหลี่ยมแทน

• ยึดเหล็กกับเหล็กที่เป็นรูกลม — ไม่มีอะไรให้คอเหลี่ยมล็อก
• งานรับแรงสูง ต้องขันแรงตามสเปก — เช่น โครงเหล็ก ฐานเครื่องจักร ใช้สกรูหัวหกเหลี่ยมเกรดที่เหมาะ (ดูเกรดสกรู 4.8 / 8.8 / 10.9)
• ต้องถอดประกอบบ่อย — หัวหกเหลี่ยมจับประแจได้ทั้งสองฝั่ง ไม่เสี่ยงหมุนฟรี
• คานไม้ใหญ่รับน้ำหนักมาก — ใช้หัวหกเหลี่ยมพร้อมแหวนใหญ่ทั้งสองฝั่ง ขันได้แน่นกว่า

สรุป

สกรูหัวกลมคอเหลี่ยมเหมาะกับ งานไม้ที่อยากให้ฝั่งหน้าเรียบ ปลอดภัย และขันได้จากฝั่งน็อตฝั่งเดียว เช่น ม้านั่ง รั้วไม้ สนามเด็กเล่น พื้นกระบะ · เจาะรูเท่าขนาดแกน ตอกหัวให้คอจมเนื้อไม้ ใส่แหวนฝั่งน็อต และอย่าขันแรงเกินจนคอคว้านรู · ใช้น็อตหัวหมวกต้องเลือกความยาวไม่ให้ปลายชนก้นหมวก · ถ้าเป็นเหล็กต่อเหล็กรูกลมหรืองานรับแรงสูง ใช้สกรูหัวหกเหลี่ยมดีกว่า

สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม · สกรูหัวกลมคอเหลี่ยม M6 สแตนเลส 304 + น็อตหัวหมวก · น็อต-สกรู สแตนเลส

Happy Metal จำหน่ายสกรูหัวกลมคอเหลี่ยมสแตนเลส น็อต สกรู และแหวนสแตนเลส 304 — ปรึกษาเลือกขนาดและความยาวสกรูให้เหมาะกับงานไม้ได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797