ซื้อยูโบลท์ “2 นิ้ว” มารัดท่อ 2 นิ้ว แล้วใส่ไม่ลง หรือใส่ได้แต่หลวมโคลง — เจอกันบ่อยมาก เพราะ “นิ้ว” ที่เรียกท่อกับระยะจริงที่วัดได้ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน บทความนี้อธิบายว่ายูโบลท์เรียกขนาดตามอะไร วัดท่อยังไงให้ถูก ต้องดูความยาวขาและเกลียวยังไงให้พอกับแผ่นที่ยึด และขันยังไงให้แน่นเท่ากันสองข้าง
ยูโบลท์เรียกขนาดตามอะไร
ยูโบลท์รัดท่อที่ขายในบ้านเราส่วนใหญ่ เรียกตามขนาดระบุของท่อ (nominal size) เช่น “ยูโบลท์ 1 นิ้ว” คือใช้กับท่อขนาดระบุ 1 นิ้ว ซึ่งวัดเส้นผ่านศูนย์กลางนอก (OD) ได้ประมาณ 34 มม. ไม่ใช่ 25.4 มม. ตามตัวเลข 1 นิ้วตรง ๆ ยิ่งท่อใหญ่ ตัวเลขยิ่งห่าง เช่น ท่อ 2 นิ้ว OD ประมาณ 60 มม.
แต่ยูโบลท์บางแหล่ง (โดยเฉพาะของนำเข้า หรือยูโบลท์งานรถ) เรียกตาม ระยะกว้างในระหว่างขา แทน ก่อนซื้อจึงต้องดูว่าผู้ขายหมายถึงอะไร วิธีที่ชัวร์ที่สุดคือดูค่าระยะกว้างในหรือระยะห่างขาในสเปก แล้วเทียบกับ OD ที่วัดจากท่อจริง (ยูโบลท์ของร้านทั้งสองรุ่นเรียกตามขนาดท่อที่รัด)
กับดักที่เจอบ่อย: ท่อกลมงานราว/เฟอร์นิเจอร์เรียกตาม OD จริง เช่น ท่อสแตนเลส 2 นิ้ว ของงานราวมัก OD 50.8 มม. ขณะที่ท่อประปา 2 นิ้ว OD ประมาณ 60 มม. ถ้าเอายูโบลท์ท่อประปา 2 นิ้วไปรัดท่อราว 2 นิ้ว จะหลวมเกือบ 10 มม.
วัดท่อให้ถูก แล้วเทียบตาราง
- วัด OD ด้วยเวอร์เนีย คาบท่อตรงที่จะรัด ถ้าไม่มีเวอร์เนีย ใช้สายวัดพันรอบท่อแล้ว หารด้วย 3.14
- ถ้าท่อหุ้มฉนวนหรือพันยาง ให้วัดรวมชั้นที่หุ้มด้วย เพราะยูโบลท์ต้องคร่อมทั้งหมด
- เทียบกับตาราง OD ด้านล่าง หรือดูตารางเต็มในตารางขนาดท่อ (OD) เหล็ก สแตนเลส PVC แล้วเลือกยูโบลท์ที่ระยะกว้างในเท่ากับหรือใหญ่กว่า OD เล็กน้อย
| ขนาดระบุท่อ | OD ท่อเหล็ก/สแตนเลส (ประมาณ) | ใช้ยูโบลท์ขนาด |
|---|---|---|
| 3/4 นิ้ว (6 หุน) | 26.7 มม. | 3/4 นิ้ว |
| 1 นิ้ว | 33.4 มม. | 1 นิ้ว |
| 1-1/4 นิ้ว | 42.2 มม. | 1-1/4 นิ้ว |
| 1-1/2 นิ้ว | 48.3 มม. | 1-1/2 นิ้ว |
| 2 นิ้ว | 60.3 มม. | 2 นิ้ว |
| 2-1/2 นิ้ว | 73–76 มม. (ต่างกันตามมาตรฐานท่อ) | 2-1/2 นิ้ว |
| 3 นิ้ว | 88.9 มม. | 3 นิ้ว |
| 4 นิ้ว | 114.3 มม. | 4 นิ้ว |
| 5 นิ้ว | 139.8–141.3 มม. | 5 นิ้ว |
| 6 นิ้ว | 165.2–168.3 มม. | 6 นิ้ว |
ท่อ PVC ในบ้านเราเรียกเป็นนิ้วเหมือนกัน แต่ OD บางขนาดไม่ตรงกับท่อเหล็ก วัดของจริงแล้วเทียบระยะกว้างในของยูโบลท์ทุกครั้ง
ค่าบนยูโบลท์ที่ต้องดูให้ครบ
- ขนาดแกน (Ø) — ยิ่งท่อใหญ่ แกนยิ่งโต เช่น ยูโบลท์สแตนเลสรุ่นงานไทยของร้าน ใช้แกน 1/4 นิ้ว กับท่อ 3/4–1 นิ้ว, 5/16 นิ้ว กับท่อ 1-1/2–3 นิ้ว และ 3/8 นิ้ว กับท่อ 4–6 นิ้ว (แกนหุนใช้น็อตเกลียวหุน ดูเกลียวมิลกับเกลียวหุน)
- ระยะกว้างใน — ระยะระหว่างขาด้านใน ต้องไม่น้อยกว่า OD ท่อ พอดีหรือเผื่อเล็กน้อยดีที่สุด หลวมมากท่อจะขยับได้แม้ขันแน่น
- ความยาวขา — วัดจากด้านในโค้งถึงปลายเกลียว ต้องยาวพอให้ทะลุแผ่นที่ยึดและเหลือเกลียวให้น็อต
- ช่วงเกลียว — เกลียวต้องยาวลงมาถึงตำแหน่งที่น็อตจะนั่ง ถ้าเกลียวหมดก่อนถึงผิวแผ่น น็อตจะขันชนปลายเกลียวโดยที่ท่อยังไม่แน่น
ความยาวขาต้องพอกับแผ่นที่ยึด
คิดง่าย ๆ: ความยาวขา (วัดจากในโค้ง) ≥ OD ท่อ + ความหนาแผ่น/โครงที่ยึด + แหวน + น็อต + เกลียวโผล่ 2–3 เกลียว ถ้าใช้น็อต 2 ตัวซ้อนกันกันคลาย ให้บวกความสูงน็อตเพิ่มอีกตัว และถ้ายึดกับเพลทประกับ (แผ่นเหล็กเจาะ 2 รูรองใต้) ก็นับความหนาเพลทนั้นด้วย
ตัวอย่าง: ท่อ 2 นิ้ว (OD ประมาณ 60 มม.) ยึดกับเหล็กฉากหนา 5 มม. ใช้แหวน 1 ตัวและน็อต 1 ตัวต่อขา ความยาวขาควรได้ราว 60 + 5 + 2 + 8 + 4 ≈ 80 มม. ขึ้นไป ถ้าขาสั้นกว่านี้น็อตจะกินเกลียวไม่เต็มตัว เสี่ยงรูดเมื่อมีแรงสั่น
บางงาน (เช่น ยึดท่อกับโครงที่ต้องตั้งระดับ) ใช้น็อตทั้งใต้และเหนือแผ่น ขาต้องยาวกว่าปกติ และช่วงเกลียวต้องยาวพอให้ปรับระดับได้
เลือกวัสดุให้เหมาะกับที่ติดตั้ง
| ที่ติดตั้ง | วัสดุที่เหมาะ | เหตุผล |
|---|---|---|
| ในร่ม แห้ง | เหล็กชุบซิงค์ หรือสแตนเลส | ไม่โดนน้ำ เหล็กชุบก็พอ |
| กลางแจ้ง โดนฝน ท่อน้ำ แผงโซล่าเซลล์ | สแตนเลส 304 | ไม่ต้องห่วงสนิมกินเกลียวจนถอดไม่ออก |
| ริมทะเล สระว่ายน้ำ โรงงานเคมี | สแตนเลส 316 (ถ้าหาได้) | ทนคลอไรด์ดีกว่า 304 (ดูสแตนเลส 304 กับ 316) |
| ท่อ PVC หรือท่อบาง | สแตนเลส + รองยางหรือแผ่นรอง | กันขอบยูโบลท์บาดท่อและกระจายแรงบีบ |
เรื่องเหล็กชุบกับสแตนเลสต่างกันแค่ไหนในงานติดตั้ง มีอธิบายไว้แล้วในบทความน็อตสแตนเลสกับน็อตเหล็กชุบ ส่วนยูโบลท์สแตนเลสที่ร้านมีเป็น เกรด 304 มาพร้อมน็อต 2 ตัว ทั้งรุ่น Rocket (1–6 นิ้ว) และรุ่นงานไทย (3/4–6 นิ้ว)
ยูโบลท์ใช้ทำอะไรได้บ้าง
- ยึดท่อประปา ท่อน้ำทิ้ง ท่อลม เข้ากับผนัง คาน หรือโครงเหล็ก
- ยึดเสา ป้าย กล้องวงจรปิด เสาอากาศ เข้ากับท่อกลมหรือเสากลม
- ยึดรางแผงโซล่าเซลล์ เข้ากับท่อโครงสร้าง
- งานแหนบรถ — ยูโบลท์แหนบเป็นเหล็กกำลังสูงที่ทำมาเฉพาะรุ่นรถ มีค่าแรงขันกำหนด อย่าใช้ยูโบลท์รัดท่อสแตนเลสแทน และตามคู่มือรถส่วนใหญ่ให้เปลี่ยนตัวใหม่เมื่อถอดออก
ขันยังไงให้แน่นเท่ากันสองข้าง
- สวมยูโบลท์คร่อมท่อ ใส่แหวนและน็อตทั้งสองขา ขันด้วยมือจนน็อตแตะแผ่นทั้งสองข้าง
- ขันสลับข้างละครึ่งรอบถึง 1 รอบ อย่าขันข้างเดียวจนสุด ไม่งั้นยูโบลท์จะเอียงและท่อเบี้ยวออกจากแนว
- ระหว่างขัน ดู ความยาวเกลียวที่โผล่พ้นน็อตทั้งสองข้างให้เท่ากัน เป็นตัวเช็คง่ายที่สุดว่าดึงเท่ากัน
- หยุดเมื่อท่อไม่ขยับ ท่อ PVC หรือท่อผนังบางอย่าบีบจนท่อเบี้ยว ท่อที่ยืดหดตามความร้อน (เช่น ท่อน้ำร้อน หรือท่อยาวกลางแดด) บางจุดตั้งใจรัดพอประคองให้ท่อเลื่อนได้ ไม่บีบตาย
- จุดที่มีแรงสั่น (ปั๊ม เครื่องจักร) ใช้น็อตล็อกหรือน็อต 2 ตัวซ้อน (ดูน็อตล็อกกันคลาย) และกลับมาเช็คหลังใช้งานสักระยะ
ยูโบลท์สแตนเลสกับน็อตสแตนเลส ถ้าขันเร็วหรือเกลียวแห้ง เกลียวอาจติดกัน (galling) จนขันต่อหรือถอดไม่ได้ ขันด้วยประแจช้า ๆ และทาจาระบีหรือสารกันติดบาง ๆ ก่อนขัน
สรุป
ยูโบลท์รัดท่อส่วนใหญ่ เรียกตามขนาดระบุของท่อ ไม่ใช่ระยะจริง — ท่อ 1 นิ้ว OD ประมาณ 34 มม. ท่อ 2 นิ้วประมาณ 60 มม. · วัด OD จริงด้วยเวอร์เนียหรือเส้นรอบวง ÷ 3.14 แล้วเลือกตัวที่ระยะกว้างในพอดีหรือเผื่อเล็กน้อย · เช็คความยาวขาให้พอกับ OD + ความหนาแผ่น + แหวน + น็อต · กลางแจ้ง/โดนน้ำใช้สแตนเลส 304 · ขันสลับสองข้างให้เกลียวโผล่เท่ากัน และอย่าบีบท่อบางจนเบี้ยว
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: ยูโบลท์ (U-Bolt) · Rocket ยูโบลท์ SUS304 พร้อมน็อต 2 ตัว (เลือกขนาด) · น็อต-สกรู สแตนเลส
Happy Metal จำหน่ายยูโบลท์สแตนเลส 304 น็อต สกรู และอุปกรณ์เกลียว — ปรึกษาเลือกขนาดยูโบลท์ให้พอดีกับท่อ (ส่งขนาด OD ที่วัดได้มาได้เลย)ได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
ยูโบลท์ 2 นิ้ว ใช้กับท่อกี่มิล
ถ้าเป็นยูโบลท์ที่เรียกตามขนาดท่อ จะใช้กับท่อขนาดระบุ 2 นิ้วซึ่ง OD ประมาณ 60 มม. ไม่ใช่ 50.8 มม. ท่อกลมงานราวที่ OD 50.8 มม. ใส่ได้แต่จะหลวม ควรดูระยะกว้างในจากสเปกก่อนซื้อ
ยูโบลท์ใช้กับท่อเหลี่ยมหรือเหล็กกล่องได้ไหม
ยูโบลท์ท้องโค้งออกแบบมาสำหรับท่อกลม ถ้าใช้กับเหล็กกล่อง ขาจะแตะแค่มุมและรัดไม่แน่น งานเหล็กกล่องควรใช้ยูโบลท์แบบท้องเหลี่ยมที่ระยะกว้างในเท่าหน้ากล่อง
ขันยูโบลท์แน่นแค่ไหนถึงจะพอ
ขันจนท่อไม่ขยับก็พอ โดยขันสลับสองข้างให้เกลียวโผล่เท่ากัน ท่อ PVC หรือท่อผนังบางอย่าขันจนท่อเบี้ยว ถ้ามีแรงสั่นให้ใช้น็อตล็อกแทนการขันแรงขึ้น
