ฟันเฟืองบิ่น ร่องลิ่มเพลาสึก ขายึดเหล็กแข็งหัก หรือชิ้นส่วนเครื่องจักรเก่าที่ไม่มีใครรู้ว่าทำจากเหล็กอะไร — เชื่อมด้วยลวดเหล็กธรรมดาแล้วร้าวตามขอบแนวภายในไม่กี่นาที ลวด E312 หรือที่ช่างเรียก “ลวดซ่อมเฟือง” ถูกทำมาเพื่องานแบบนี้ บทความนี้บอกว่าควรหยิบมาใช้เมื่อไหร่ ซ่อมยังไงให้ไม่ร้าว และงานแบบไหนที่ไม่ควรใช้
E312 คืออะไร ทำไมถึงเป็น “ลวดซ่อมเฟือง”
E312 เป็นลวดเชื่อมไฟฟ้าตามมาตรฐาน AWS A5.4 เนื้อลวดมีโครเมียมราว 29% และนิกเกิลราว 9% (อย่าง KOVET 680 ที่ระบุเนื้อลวด Cr29Ni9 รหัส E312-16) แนวเชื่อมที่ได้มีกำลังสูงและมีเฟอร์ไรต์ผสมมาก จึง ทนการร้าวได้ดีแม้เนื้อเหล็กชิ้นงานที่คาร์บอนสูงจะหลอมเจือเข้ามา — นี่คือเหตุผลที่ใช้ได้กับเหล็กที่ลวดทั่วไปเชื่อมแล้วร้าว
ช่างซ่อมบำรุงจึงใช้ E312 เป็น “ลวดสารพัดงานซ่อม” เวลาเจอเหล็กที่ไม่รู้เกรด ไม่มีเวลาส่งตรวจ และชิ้นงานต้องกลับไปใช้งานโดยเร็ว
| สเปก KOVET 680 (ตามฉลาก) | รายละเอียด |
|---|---|
| มาตรฐาน | AWS A5.4 E312-16 (เนื้อลวด Cr29Ni9) |
| กระแสไฟ | AC / DC+ (ใช้กับตู้เชื่อมทั่วไปได้) |
| ขนาด | 2.6 × 300 มม. · 3.2 × 350 มม. · 4.0 × 350 มม. |
| จำนวนเส้น (2.6 มม.) | ประมาณ 50 เส้น/กก. |
| บรรจุ | กล่อง 1 กก. (มีแบบแบ่งขาย 0.5 / 1 กก.) |
งานที่ควรหยิบ E312
| งาน | ทำไมใช้ E312 | ข้อแนะนำ |
|---|---|---|
| เติมฟันเฟืองที่บิ่น/สึก | เกาะเนื้อเหล็กคาร์บอนสูงได้โดยไม่ร้าว เนื้อเชื่อมเหนียวรับแรงกระแทกของฟันได้ | เติมเผื่อเนื้อแล้วเจียร/ตะไบแต่งรูปฟันตามฟันข้างเคียง |
| ซ่อมเพลา ร่องลิ่ม บ่าลูกปืน | เพลามักเป็นเหล็กคาร์บอนปานกลางที่ร้าวง่ายเมื่อใช้ลวดธรรมดา | เชื่อมสลับด้านตรงข้ามกันเพลาคด แล้วกลึง/เจียรแต่งขนาด |
| เหล็กเครื่องมือ แม่พิมพ์ ใบมีด (ซ่อมบิ่น) | ทนคาร์บอนและธาตุผสมจากเนื้อชิ้นงานได้ | อุ่นก่อนเชื่อมและให้เย็นช้า ถ้ารู้เกรดเหล็กให้ดูอุณหภูมิอุ่นตามผู้ผลิตเหล็ก |
| ชิ้นส่วนเหล็กสปริง (ขายึด แคลมป์) | เหล็กสปริงคาร์บอนสูง ลวดทั่วไปร้าวแน่นอน | ห้ามใช้ซ่อมแหนบรถหรือสปริงที่รับแรงสปริงจริง (ความปลอดภัย) |
| เหล็กไม่รู้เกรด / เหล็กต่างชนิด | ระยะเผื่อด้านส่วนผสมสูง เชื่อมเหล็กกล้ากับสแตนเลสได้ | งานรับแรงสำคัญ ถ้ารู้เกรดและมีลวดตรงเกรด ให้ใช้ลวดตรงเกรดก่อน |
| ชั้นรองพื้นก่อนพอกแข็ง | เป็นชั้นเหนียวกั้นระหว่างเนื้อเหล็กกับชั้นแข็ง ลดการร้าวลึกถึงเนื้อชิ้นงาน | รองพื้น 1 ชั้นแล้วพอกแข็งทับตามจำนวนชั้นที่ผู้ผลิตลวดพอกแนะนำ |
เช็คเหล็กคร่าว ๆ ก่อนซ่อม
ไม่ต้องรู้เกรดแน่นอน แต่ควรรู้ว่า “แข็งแค่ไหน คาร์บอนสูงไหม” เพื่อตัดสินใจเรื่องอุ่นชิ้นงาน วิธีหน้างานที่ช่างใช้กัน
- ลองตะไบ — ตะไบกินง่าย = เหล็กค่อนข้างนิ่ม ตะไบลื่นไม่กิน = ผ่านการชุบแข็งหรือคาร์บอนสูง
- ดูประกายไฟตอนเจียร — ประกายแตกเป็นพุ่มฝอยเยอะ = คาร์บอนสูง ประกายเส้นยาวตรงแตกน้อย = เหล็กคาร์บอนต่ำ
- ดูชนิดชิ้นงาน — เฟือง เพลา สลัก ใบมีด มักเป็นเหล็กคาร์บอนปานกลาง-สูงหรือเหล็กผสม ให้ถือว่า “เชื่อมยาก” ไว้ก่อน
ถ้าอยากรู้เพิ่มว่าเหล็กแต่ละกลุ่มต่างกันยังไง อ่านต่อได้ที่ คู่มือเกรดเหล็ก
ขั้นตอนซ่อมด้วย E312 ให้ไม่ร้าว
- ทำความสะอาด — ล้างคราบน้ำมัน จาระบี สนิม ชิ้นที่อมน้ำมันให้อุ่นไล่ก่อน แล้วขัดจนเห็นเนื้อโลหะ
- เซาะรอยร้าวออกให้หมด — เจียรเป็นร่องตัว V จนถึงเนื้อดี ถ้าเป็นรอยร้าวยาวให้เจาะรูหยุดที่ปลายรอยก่อน
- อุ่นชิ้นงานถ้าจำเป็น — ชิ้นเล็กบางเหล็กนิ่มไม่ต้องอุ่น ชิ้นหนา เหล็กคาร์บอนสูง หรือตะไบไม่กิน ควรอุ่นให้ทั่ว (ช่วงที่ใช้กันทั่วไปราว 150–250°C) เพื่อชะลอการเย็นตัว
- ตั้งกระแสพอดี — ใช้ช่วงกระแสข้างกล่อง หรือคำนวณด้วย เครื่องคำนวณกระแสเชื่อม อย่าใช้กระแสสูงเกิน เพราะเนื้อเหล็กยิ่งหลอมเจือมาก
- เดินแนวสั้น แล้วพัก — แนวละไม่ยาว เคาะขี้เชื่อม (สแลก) ออก เคาะแนวเบา ๆ ขณะยังอุ่นช่วยคลายแรงหดตัว รอให้ชิ้นงานคลายร้อนก่อนเดินแนวต่อ
- สลับตำแหน่ง — งานเพลาหรือชิ้นยาวให้เชื่อมสลับด้านตรงข้าม กันบิดคด
- ให้เย็นช้า — คลุมผ้าฉนวนหรือฝังทรายแห้ง ห้ามจุ่มน้ำ ห้ามเป่าลม
- ตกแต่ง — เนื้อ E312 แข็งแรงและแข็งตัวขึ้นเมื่อโดนตัด การกลึง/กัดทำได้แต่กินมีดกว่าเหล็กเหนียว งานแต่งรูปฟันเฟืองนิยมเจียรและตะไบ
หลักจำง่าย: ความร้อนน้อย + แนวสั้น + เย็นช้า = ร้าวน้อย · ถ้าเชื่อมแล้วได้ยินเสียง “แป๊ก” ตอนเย็น ให้หยุดตรวจหาร้าวทันที อย่าเชื่อมทับรอยร้าว
ข้อจำกัด: งานที่ไม่ควรใช้ E312
- งานที่ใช้งานร้อนต่อเนื่อง — เนื้อเชื่อม E312 มีเฟอร์ไรต์สูง ถ้าใช้งานที่อุณหภูมิสูงต่อเนื่อง (เกินราว 400°C) จะเกิดเฟสเปราะ (เช่น sigma) ค่อย ๆ เปราะลงตามเวลา งานเตา ท่อไอเสีย หรือชิ้นส่วนที่ร้อนจัดควรใช้ลวดกลุ่มทนร้อนแทน
- ผิวที่ต้องทนสึกจากการเสียดสี — E312 เหนียวแต่ไม่ได้แข็งระดับลวดพอกแข็ง ผิวที่ขัดสีกับดิน หิน ทราย ให้ใช้ E312 เป็นชั้นรองพื้นแล้วพอกทับด้วยลวดพอกแข็ง
- เฟืองชุบแข็งผิวในเกียร์ความเร็วสูง — ความร้อนจากการเชื่อมทำลายผิวชุบแข็งรอบจุดซ่อม ฟันที่ซ่อมจะนิ่มกว่าฟันเดิมและสึกเร็วกว่า งานเกียร์สำคัญหรือรอบสูงควรเปลี่ยนเฟืองใหม่
- ชิ้นส่วนที่ล้า (fatigue) ทั้งชิ้น — เพลาที่ร้าวจากการล้า ซ่อมจุดเดียวแล้วมักร้าวจุดใหม่ ถ้าเป็นชิ้นส่วนรับแรงที่เกี่ยวกับความปลอดภัย ให้เปลี่ยนใหม่
- สแตนเลสทั่วไปที่ต้องทนกัดกร่อน — งานสแตนเลส 304/316 ใช้ลวดตรงเกรด (308L/316L) ดีกว่า
E312 เทียบกับลวดอื่นที่ช่างชอบหยิบแทน
| ลวด | บนเหล็กไม่รู้เกรด/คาร์บอนสูง | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| E6013 (ลวดเหล็กทั่วไป) | ร้าวง่าย แนวแข็งเปราะ | เหล็กเหนียวทั่วไป งานโครงเบา |
| E7016 (ไฮโดรเจนต่ำ) | ดีกว่า 6013 มาก แต่ยังต้องพรีฮีตเหล็กคาร์บอนสูง | เหล็กโครงสร้าง เหล็กคาร์บอนปานกลาง ชั้นเติมเนื้อก่อนพอกแข็ง |
| E312 | ทนร้าวดีที่สุดในกลุ่มนี้ | เหล็กไม่รู้เกรด เหล็กเครื่องมือ เฟือง เพลา เหล็กต่างชนิด |
| ลวดพอกแข็ง | ไม่ใช่ลวดเชื่อมต่อ ใช้พอกผิวเท่านั้น | ผิวสึกจากการเสียดสี (พอกทับชั้นรองพื้น) |
สรุป
หยิบ E312 (เช่น KOVET 680 E312-16) เมื่อเจอเหล็กที่ไม่รู้เกรด เหล็กคาร์บอนสูง เหล็กเครื่องมือ ชิ้นส่วนเหล็กสปริง ซ่อมเฟืองและเพลา หรือทำชั้นรองพื้นก่อนพอกแข็ง · ซ่อมให้ไม่ร้าวด้วยการทำความสะอาด เซาะร้าวออก อุ่นชิ้นหนา แนวสั้น และให้เย็นช้า · ไม่ใช้กับงานที่ร้อนต่อเนื่อง ผิวที่ต้องทนสึกโดยตรง หรือชิ้นส่วนความปลอดภัยที่ควรเปลี่ยนใหม่
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: ลวดเชื่อมไฟฟ้า ซ่อมเฟือง (E312) · ลวดเชื่อมไฟฟ้า พอกแข็ง (Hardfacing)
Happy Metal จำหน่ายลวดเชื่อมซ่อมเฟือง KOVET 680 E312-16 แบ่งขายเป็นกิโล พร้อมลวดพอกแข็งและลวดเชื่อมเหล็กทุกกลุ่ม — ปรึกษางานซ่อมชิ้นส่วนเครื่องจักรได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
ลวด E312 ใช้กับตู้เชื่อม AC ได้ไหม
ได้ ลวดรหัส E312-16 อย่าง KOVET 680 ระบุใช้ได้ทั้ง AC และ DC+ จึงใช้กับตู้เชื่อมทั่วไปได้ ตั้งกระแสตามช่วงที่ระบุข้างกล่อง
ซ่อมเฟืองด้วย E312 แล้วกลึงต่อได้ไหม
ทำได้แต่ยากกว่าเหล็กเหนียว เพราะเนื้อ E312 แข็งแรงและแข็งตัวขึ้นเมื่อโดนตัด งานแต่งรูปฟันเฟืองช่างจึงนิยมเจียรและตะไบมากกว่า
ซ่อมแหนบรถด้วยลวด E312 ได้ไหม
ไม่แนะนำ แหนบและสปริงที่รับแรงจริงเสียคุณสมบัติจากความร้อนของการเชื่อม และเป็นชิ้นส่วนด้านความปลอดภัย ควรเปลี่ยนใหม่ E312 เหมาะกับชิ้นส่วนเหล็กสปริงที่ไม่ได้ทำหน้าที่สปริงโดยตรง
