ได้แบบงานเหล็กมา มีลูกศรหัก ๆ สามเหลี่ยม ตัวเลข วงกลม และธงเล็ก ๆ อยู่ตรงรอยต่อ ถ้าอ่านผิด อาจเชื่อมผิดด้าน แนวเล็กกว่าที่ออกแบบ หรือเชื่อมไม่รอบ แล้วต้องรื้อทำใหม่ บทความนี้อ่านสัญลักษณ์งานเชื่อมทีละส่วนตาม AWS A2.4 ซึ่งพบบ่อยในแบบงานบ้านเรา และบอกจุดต่างของ ISO 2553 ที่ทำให้ช่างอ่านพลาดบ่อย
ส่วนประกอบของสัญลักษณ์งานเชื่อม
ตัวอย่างด้านล่างคือสัญลักษณ์ที่พบบ่อยในงานโครงเหล็ก ตัวเลขในวงกลมสีส้มตรงกับตารางใต้ภาพ:
| เลข | ส่วนประกอบ | ความหมาย |
|---|---|---|
| 1 | เส้นอ้างอิง (reference line) | เส้นนอนที่เป็นแกนหลัก ข้อมูลทุกอย่างวางบนเส้นนี้ และอ่านจากซ้ายไปขวาเสมอ แม้ลูกศรจะอยู่ด้านขวา |
| 2 | ลูกศร (arrow) | ชี้ไปที่รอยต่อที่ต้องเชื่อม ฝั่งที่ลูกศรแตะเรียกว่า “ด้านลูกศร” (arrow side) อีกฝั่งคือ “ด้านตรงข้าม” (other side) |
| 3 | สัญลักษณ์แนวเชื่อม | บอกชนิดแนว ในภาพคือฟิลเล็ต (สามเหลี่ยม ขาตั้งอยู่ซ้ายเสมอ) วางใต้เส้น = เชื่อมด้านลูกศร |
| 4 | ขนาด (size) | อยู่ซ้ายของสัญลักษณ์ สำหรับฟิลเล็ตใน AWS คือขนาดขา (leg) — ในภาพคือ 6 มม. |
| 5 | เชื่อมรอบ (weld-all-around) | วงกลมที่มุมหักของลูกศร ให้เชื่อมรอบรอยต่อทั้งหมด เช่น ท่อหรือเสาชนแผ่นเพลท |
| 6 | เชื่อมหน้างาน (field weld) | ธงที่มุมหัก ให้เชื่อมตอนติดตั้งที่หน้างาน ไม่ใช่เชื่อมในโรงงาน |
| 7 | หาง (tail) | ใส่ข้อมูลเพิ่ม เช่น กระบวนการเชื่อม (SMAW = เชื่อมไฟฟ้าลวดธูป) หรือเลข WPS ถ้าไม่มีข้อมูลเพิ่มจะไม่มีหาง |
อ่านรวมทั้งหมดได้ว่า: เชื่อมฟิลเล็ตขา 6 มม. ด้านที่ลูกศรชี้ เชื่อมรอบรอยต่อ ทำที่หน้างาน ด้วยลวดธูป
ด้านลูกศร กับ ด้านตรงข้าม (จุดที่พลาดบ่อยที่สุด)
- สัญลักษณ์อยู่ใต้เส้นอ้างอิง = เชื่อมฝั่งที่ลูกศรชี้
- สัญลักษณ์อยู่เหนือเส้นอ้างอิง = เชื่อมฝั่งตรงข้ามกับที่ลูกศรชี้
- มีทั้งบนและล่าง = เชื่อมทั้งสองฝั่ง เช่น ฟิลเล็ตสองข้างของแผ่นตั้งตัว T
- ร่องบากเดี่ยว (bevel) และ J — ลูกศรจะหักชี้ไปที่ชิ้นที่ต้องบาก ชิ้นอีกชิ้นไม่ต้องบาก
จำง่าย ๆ ตามระบบ AWS: “ใต้เส้น = ฝั่งลูกศร” ทิศของลูกศรจะชี้ซ้าย ขวา ขึ้น หรือลง ไม่เปลี่ยนกฎนี้
สัญลักษณ์แนวเชื่อมที่เจอบ่อย
| ชื่อ | รูปที่เห็นบนเส้นอ้างอิง | ใช้กับ |
|---|---|---|
| ฟิลเล็ต (fillet) | สามเหลี่ยมมุมฉาก ขาตั้งอยู่ซ้าย | รอยต่อตัว T รอยต่อทาบ รอยต่อมุม |
| ร่องตรง (square groove) | เส้นขนานสองเส้น | แผ่นบางต่อชนโดยไม่บาก |
| ร่องวี (V-groove) | ตัว V | แผ่นหนาต่อชน บากทั้งสองชิ้น |
| ร่องบากเดี่ยว (bevel) | ครึ่งตัว V ขาตั้งอยู่ซ้าย | บากชิ้นเดียว เช่น ท่อชนแผ่น ตัว T เหล็กหนา |
| ร่อง U / J | ตัว U / ครึ่งตัว U | เหล็กหนามาก ช่วยประหยัดเนื้อลวด |
| ปลั๊ก / สล็อต (plug, slot) | สี่เหลี่ยมผืนผ้า | เชื่อมอุดรูหรือร่องที่เจาะไว้ในแผ่นบน |
| พอกผิว (surfacing) | เส้นโค้งต่อกันสองโค้ง | พอกเนื้อหรือพอกแข็งบนผิวชิ้นงาน |
ตัวเลขและเครื่องหมายรอบสัญลักษณ์
- ซ้ายของสัญลักษณ์ — ขนาดแนว ฟิลเล็ตคือขนาดขา ร่องบากคือความลึกบาก และอาจมีขนาดแนวเชื่อมจริงในวงเล็บ
- ขวาของสัญลักษณ์ — ความยาวและระยะพิทช์ของแนวเชื่อมเป็นช่วง เช่น 50-150 = เชื่อมช่วงละ 50 มม. ห่างกัน 150 มม. วัดจากกึ่งกลางช่วงถึงกึ่งกลางช่วง ถ้าไม่มีตัวเลขด้านขวา = เชื่อมตลอดความยาวรอยต่อ
- ในหรือใกล้สัญลักษณ์ร่องบาก — ระยะห่างราก (root opening) และมุมร่อง เช่น 60°
- เส้นบนสัญลักษณ์ — เส้นตรง = แต่งแนวเรียบเสมอผิว เส้นโค้ง = แนวนูน อาจมีตัวอักษรกำกับวิธีแต่ง เช่น G = เจียร, M = กลึงหรือไส, C = สกัด
จุดต่างระหว่าง AWS A2.4 กับ ISO 2553
| หัวข้อ | AWS A2.4 | ISO 2553 (ระบบ A) |
|---|---|---|
| เส้นอ้างอิง | เส้นทึบเส้นเดียว | เส้นทึบคู่กับเส้นประ |
| ด้านลูกศร | สัญลักษณ์อยู่ใต้เส้น | สัญลักษณ์อยู่บนเส้นทึบ (เส้นประจะอยู่บนหรือล่างก็ได้) |
| ด้านตรงข้าม | สัญลักษณ์อยู่เหนือเส้น | สัญลักษณ์อยู่บนเส้นประ |
| ขนาดฟิลเล็ต | ตัวเลขเดี่ยว = ขนาดขา | มีตัวอักษรนำ: a = ความหนาคอแนว (throat), z = ขนาดขา เช่น a5, z7 |
| เชื่อมเป็นช่วง | ความยาว-พิทช์ เช่น 50-150 | จำนวน × ความยาว (ระยะเว้น) เช่น 4 × 50 (100) |
| กระบวนการในหาง | ตัวย่อ เช่น SMAW, GMAW, GTAW | เลขตาม ISO 4063 เช่น 111 ลวดธูป, 135 MAG, 141 TIG |
ระวัง a กับ z: ฟิลเล็ตมุมฉากมีขนาดขาประมาณ 1.4 เท่าของความหนาคอ แบบ ISO ที่เขียน a5 จึงเท่ากับขาประมาณ 7 มม. ถ้าอ่านเป็นขา 5 มม. แนวจะเล็กกว่าที่ออกแบบราว 30% · ISO 2553 ยังมีระบบ B ที่ใช้เส้นเดียวคล้าย AWS ถ้าแบบไม่ระบุมาตรฐาน ให้ถามผู้ออกแบบก่อน
เคล็ดลับหน้างาน
- ดูหมายเหตุในแบบก่อน — แบบส่วนใหญ่ระบุมาตรฐานสัญลักษณ์ ขนาดฟิลเล็ตทั่วไป และ WPS ไว้ที่มุมแบบ
- อย่าเชื่อมเกินขนาด — แนวโตกว่าแบบไม่ได้แข็งแรงขึ้นเสมอไป แต่เปลืองลวด ความร้อนเข้าเยอะ และชิ้นงานบิด
- มีเกจวัดฟิลเล็ต — ตรวจขนาดขาระหว่างทำงาน ดีกว่ากะด้วยตา
- เลือกลวดให้เข้ากับงาน — สัญลักษณ์บอกรูปแนว แต่ลวดดูจากหางหรือ WPS ทบทวนพื้นฐานได้ที่ คู่มืองานเชื่อม และ คู่มือลวดเชื่อมไฟฟ้า (ธูป)
สรุป
สัญลักษณ์งานเชื่อมอ่านจากเส้นอ้างอิง: ลูกศรชี้รอยต่อ สัญลักษณ์ใต้เส้นคือด้านลูกศร เหนือเส้นคือด้านตรงข้าม (AWS) ขนาดอยู่ซ้าย ความยาว-พิทช์อยู่ขวา วงกลมคือเชื่อมรอบ ธงคือเชื่อมหน้างาน หางบอกกระบวนการ · แบบ ISO ใช้เส้นทึบคู่เส้นประ และฟิลเล็ตต้องดูตัวอักษร a (คอแนว) หรือ z (ขา) ให้ดี
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: ลวดเชื่อมไฟฟ้า (ธูป) เชื่อมเหล็ก · ตู้เชื่อม (เครื่องเชื่อมทุกระบบ)
Happy Metal จำหน่ายลวดเชื่อม ตู้เชื่อม และอุปกรณ์งานเชื่อมสำหรับงานโครงเหล็กทุกขนาด — ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
สามเหลี่ยมอยู่ใต้เส้นในแบบหมายถึงอะไร
หมายถึงเชื่อมฟิลเล็ตฝั่งที่ลูกศรชี้ ตามระบบ AWS ถ้าสามเหลี่ยมอยู่เหนือเส้นคือเชื่อมฝั่งตรงข้าม และถ้ามีทั้งบนและล่างคือเชื่อมทั้งสองฝั่ง
a5 กับ z5 ในแบบ ISO ต่างกันยังไง
a5 คือฟิลเล็ตที่ความหนาคอแนว 5 มม. (ขาประมาณ 7 มม.) ส่วน z5 คือฟิลเล็ตขา 5 มม. ซึ่งเล็กกว่า a5 ค่อนข้างมาก อ่านสลับกันจะได้แนวผิดขนาด
ธงเล็ก ๆ ที่มุมลูกศรหมายถึงอะไร
หมายถึงเชื่อมหน้างาน (field weld) คือให้เชื่อมตอนติดตั้งจริงที่หน้างาน ไม่ต้องเชื่อมมาจากโรงงาน มักใช้กับรอยต่อที่ต้องประกอบเข้าที่ก่อน
