ประกาศรับสมัครช่างเชื่อมมักเขียนว่า “ผ่าน 3G/4G” หรือ “ช่างเชื่อมท่อ 6G” ถ้ายังไม่แน่ใจว่าตัวเลขพวกนี้หมายถึงอะไร และควรฝึกท่าไหนก่อนไปสอบ บทความนี้อธิบายท่าเชื่อมทั้งแผ่นและท่อ ท่าไหนครอบคลุมงานแบบไหน และเทคนิคที่ช่วยให้ผ่านแต่ละท่า
ตัวเลขกับตัวอักษรหมายถึงอะไร
- ตัวเลข 1–4 = ท่าของชิ้นงานแผ่น: 1 ราบ, 2 ระดับ (แนวเชื่อมวิ่งแนวนอนบนผนัง), 3 ตั้ง, 4 เหนือศีรษะ
- ตัวเลข 5–6 = ท่าเฉพาะของท่อที่ยึดอยู่กับที่ ช่างต้องเดินรอบท่อและเปลี่ยนท่าไปเรื่อย ๆ
- G (Groove) = แนวเชื่อมร่องบาก ใช้กับรอยต่อชน (ต่อแผ่นหรือต่อท่อปลายชนปลาย)
- F (Fillet) = แนวเชื่อมฟิลเล็ต ใช้กับรอยต่อมุม เช่น ตัว T รอยต่อทาบ หรือมุมฉาก
ระบบ 1G–6G ใช้ในมาตรฐานสาย AWS และ ASME ส่วนมาตรฐาน ISO ของยุโรปใช้รหัส PA, PB, PC… แทน (มีในตารางด้านล่าง) แผนภาพนี้สรุปท่าหลักทั้งแผ่นและท่อ เส้นสีส้มคือแนวเชื่อม:
ท่าเชื่อมแผ่นเหล็ก: 1G–4G และ 1F–4F
| ท่า | ลักษณะชิ้นงาน | รหัส ISO | ความยาก |
|---|---|---|---|
| 1G | แผ่นวางราบ เชื่อมร่องจากด้านบน | PA | ง่ายที่สุด |
| 2G | แผ่นตั้ง แนวร่องวิ่งแนวนอน | PC | ปานกลาง |
| 3G | แผ่นตั้ง แนวร่องวิ่งแนวดิ่ง (เชื่อมขึ้นหรือเชื่อมลง) | PF (ขึ้น) / PG (ลง) | ยาก |
| 4G | แผ่นอยู่เหนือหัว เชื่อมจากด้านล่าง | PE | ยากที่สุดของงานแผ่น |
| 1F | รอยต่อมุมพลิกให้แนวอยู่ในร่องรูปตัว V แล้วเชื่อมราบ | PA | ง่าย |
| 2F | ตัว T แผ่นตั้งบนแผ่นนอน แนววิ่งแนวนอน | PB | ปานกลาง |
| 3F | ตัว T ตั้งขึ้น แนววิ่งแนวดิ่ง | PF / PG | ยาก |
| 4F | ตัว T อยู่เหนือหัว | PD | ยาก |
ท่าเชื่อมท่อ: 1G 2G 5G 6G
| ท่า | ลักษณะชิ้นงาน | รหัส ISO | ความยาก |
|---|---|---|---|
| 1G (ท่อ) | ท่อนอน หมุนท่อได้ ช่างเชื่อมอยู่ด้านบนตลอด | PA | ง่าย |
| 2G (ท่อ) | ท่อตั้ง แนวเชื่อมวิ่งรอบท่อแนวนอน ท่อไม่หมุน | PC | ปานกลาง |
| 5G | ท่อนอนยึดตาย ช่างเดินรอบท่อ ผ่านท่าราบ ตั้ง และเหนือหัวในแนวเดียว | PH (ขึ้น) / PJ (ลง) | ยาก |
| 6G | ท่อเอียง 45° ยึดตาย รวมทุกท่าไว้ในชิ้นเดียว | H-L045 / J-L045 | ยากมาก |
| 6GR | เหมือน 6G แต่มีแผ่นกั้นใกล้แนว จำลองรอยต่อท่อแยกแบบ T, K, Y | — | ยากที่สุด |
สอบท่าไหน ได้รับรองให้ทำงานท่าไหน
หลักทั่วไปคือ สอบท่ายากจะครอบคลุมท่าที่ง่ายกว่า ตารางนี้เป็นแนวทางตามระบบ ASME IX สำหรับแนวร่องบาก (groove):
| ท่าที่สอบ | ท่าที่ได้รับรองโดยทั่วไป |
|---|---|
| 1G | ราบ |
| 2G | ราบ + ระดับ |
| 3G | ราบ + ตั้ง |
| 4G | ราบ + เหนือศีรษะ |
| 3G + 4G | ราบ ตั้ง เหนือศีรษะ (AWS D1.1 นับเป็นทุกท่าสำหรับงานแผ่น) |
| ท่อ 5G | ราบ ตั้ง เหนือศีรษะ |
| ท่อ 2G + 5G | ทุกท่า |
| ท่อ 6G | ทุกท่า ทั้งท่อและแผ่น (ภายในช่วงขนาดท่อและความหนาที่สอบ) |
การสอบแนวร่องบากมักครอบคลุมแนวฟิลเล็ตในท่าเดียวกันด้วย แต่ใบรับรองยังมีขอบเขตอื่นกำกับ เช่น กระบวนการเชื่อม กลุ่มลวด ความหนา และขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางท่อ รายละเอียดของ AWS D1.1, ASME IX และ ISO 9606 ไม่เหมือนกันทั้งหมด ให้ดูตารางของมาตรฐานที่ผู้ว่าจ้างใช้เป็นหลัก
งานแต่ละสายมักขอท่าไหน
- โรงงานโครงสร้างเหล็ก อาคาร — นิยมขอ 3G + 4G บนแผ่น ซึ่งครอบคลุมงานแผ่นเกือบทั้งหมด มักสอบด้วยลวดไฮโดรเจนต่ำ
- งานท่อ ปิโตรเคมี โรงไฟฟ้า — ขอ 6G เป็นหลัก หลายที่สอบแบบ TIG แนวรองพื้น (root) แล้วเติมด้วยลวดธูป
- ต่อเรือ ถัง และภาชนะ — มักขอ 2G, 3G, 4G ตามตำแหน่งงานจริง
- มาตรฐานฝีมือแรงงานแห่งชาติ (กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน) — แบ่งเป็นระดับ ท่าที่สอบยากขึ้นตามระดับ ตรวจรายละเอียดล่าสุดกับศูนย์ทดสอบก่อนสมัคร
ชิ้นสอบจะถูกตรวจด้วยสายตา แล้วตามด้วยการดัดโค้ง (bend test) หรือถ่ายภาพรังสี (RT) ตำหนิที่ทำให้ตกบ่อยคือหลอมไม่ติดผนังร่อง ซึมไม่ถึงราก สแลกฝังใน และรูพรุน — ถ้าแนวร้าวระหว่างฝึก อ่านสาเหตุได้ที่ บทความปัญหาแนวเชื่อมแตก
เทคนิคเฉพาะแต่ละท่า
- 1G / 1F — ใช้กระแสได้สูงสุดในกลุ่ม มุมลวดลากประมาณ 10–20° ระวังสแลกไหลนำหน้าแนวจนฝังใน
- 2G / 2F — เอียงลวดขึ้นเล็กน้อย เดินแนวเส้นตรงเล็ก ๆ (stringer) ซ้อนจากล่างขึ้นบน น้ำโลหะชอบย้อยลงจนขอบบนกินขอบ (undercut)
- 3G เชื่อมขึ้น — ลดกระแสลงจากท่าราบราว 10–15% ส่ายเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือตัว Z หยุดค้างที่ขอบร่องสองข้าง ผ่านตรงกลางเร็ว ๆ ส่วนการเชื่อมลง (downhill) เร็วแต่ซึมตื้น ใช้กับงานบางหรือลวดที่ออกแบบมาเฉพาะ
- 4G / 4F — อาร์กสั้นที่สุด กระแสต่ำกว่าท่าราบ เดินแนวเล็กหลายแนวแทนแนวใหญ่แนวเดียว ยืนให้พ้นใต้แนวตรง ๆ เพราะสะเก็ดและน้ำโลหะร่วงลงมา
- 5G — เริ่มที่ตำแหน่ง 6 นาฬิกา (ล่างสุด) เชื่อมขึ้นทีละซีกไปปิดที่ 12 นาฬิกา ปรับมุมลวดตามความโค้งตลอด และเจียรปลายแนวก่อนต่อแนวให้ทับกันพอดี
- 6G — รวมความยากทุกท่า ก่อนจุดอาร์กให้ลองเดินมือตามแนวทั้งรอบโดยยังไม่เชื่อม (dry run) เพื่อจัดท่ายืนให้ไปได้ตลอดไม่ต้องหยุดกลางทาง
ทุกท่าที่ไม่ใช่ท่าราบ สะเก็ดและความร้อนจะเข้าตัวช่างมากขึ้น โดยเฉพาะท่าเหนือหัว ควรใส่ถุงมือหนัง ปลอกแขน และหน้ากากเชื่อมให้ครบ ส่วนการเลือกลวดสำหรับฝึกและสอบ ดูได้ที่ คู่มือลวดเชื่อมไฟฟ้า (ธูป)
สรุป
ตัวเลขบอกท่า (1 ราบ, 2 ระดับ, 3 ตั้ง, 4 เหนือศีรษะ, 5 และ 6 สำหรับท่อยึดตาย) ตัวอักษรบอกชนิดรอยต่อ (G ร่องบาก, F ฟิลเล็ต) · สอบท่ายากครอบคลุมท่าง่าย: งานแผ่นนิยม 3G + 4G ส่วนงานท่อ 6G ครอบคลุมทุกท่า · ขอบเขตใบรับรองขึ้นกับมาตรฐานที่ผู้ว่าจ้างใช้ ฝึกให้คล่องจากท่าราบไล่ไปท่าตั้งและเหนือหัว
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: ลวดเชื่อมไฟฟ้า (ธูป) เชื่อมเหล็ก · ตู้เชื่อม (เครื่องเชื่อมทุกระบบ) · อุปกรณ์ป้องกันงานเชื่อม
Happy Metal จำหน่ายลวดเชื่อม ตู้เชื่อม และอุปกรณ์ป้องกันสำหรับช่างที่กำลังฝึกและเตรียมสอบ — ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
สอบ 6G แล้วเชื่อมงาน 3G 4G ได้ไหม
ได้ การสอบท่อ 6G ครอบคลุมทุกท่าทั้งงานท่อและแผ่น แต่ยังอยู่ในขอบเขตของกระบวนการ กลุ่มลวด ความหนา และขนาดท่อที่ใช้สอบ
ท่าเชื่อมไหนยากที่สุด
งานแผ่นคือ 4G เหนือศีรษะ ส่วนงานท่อคือ 6G และ 6GR ที่มีแผ่นกั้นใกล้แนว เพราะต้องเปลี่ยนมุมและท่าตลอดแนวโดยไม่หยุด
1G กับ 1F ต่างกันยังไง
เป็นท่าราบเหมือนกัน แต่ชนิดแนวเชื่อมต่างกัน 1G คือแนวร่องบากของรอยต่อชน ส่วน 1F คือแนวฟิลเล็ตของรอยต่อมุมที่พลิกให้แนวอยู่ในร่องตัว V
