เจาะรู 20 มม. บนฝาตู้ไฟด้วยดอกสว่านธรรมดา ทีไรได้รูเหลี่ยม ขอบฉีก และดอกกระชากแผ่นจนบิด — งานแบบนี้คืองานที่ดอกเจดีย์ (Step Drill หรือที่ช่างเรียกว่าดอกสเต็ป) ถูกออกแบบมาแก้ บทความนี้สรุปว่าดอกเจดีย์เหมาะกับงานแบบไหน เบอร์ 4-12, 4-20 และ 4-32 ต่างกันยังไง และต้องใช้รอบเท่าไหร่คมถึงจะไม่ไหม้
ดอกเจดีย์คืออะไร ต่างจากดอกสว่านธรรมดายังไง
ดอกเจดีย์เป็นดอกทรงกรวยแบบขั้นบันได แต่ละขั้นคือขนาดรู 1 ขนาด เจาะลงไปเรื่อย ๆ รูจะขยายทีละขั้นจนได้ขนาดที่ต้องการในดอกเดียว ข้อดีเมื่อเทียบกับดอกสว่านเกลียวธรรมดา:
- รูกลมกว่าบนแผ่นบาง — ดอกสว่านธรรมดาพอปลายใกล้ทะลุแผ่นบาง คมตัดสองด้านจะเกี่ยวขอบรูพร้อมกัน ดอกกระชาก รูออกมาเป็นสามเหลี่ยมไม่กลม ดอกเจดีย์ขยายรูทีละนิดจึงไม่เกิดอาการนี้
- ดอกเดียวหลายขนาด — ไม่ต้องเปลี่ยนดอกไล่จากเล็กไปใหญ่ และไม่ต้องเจาะนำก่อนสำหรับงานแผ่นบาง
- ลบคมรูได้ในตัว — แตะขั้นถัดไปเบา ๆ ก็ได้ขอบรูที่ลบครีบแล้ว
- ข้อจำกัด: เจาะได้เฉพาะงานบาง — แต่ละขั้นตัดลึกได้เท่าความสูงของขั้นนั้น ถ้าชิ้นงานหนากว่า รูจะออกมาเป็นขั้น ๆ ไม่ตรง
ถ้ายังไม่แน่ใจว่างานของคุณควรใช้ดอกแบบไหน ดูภาพรวมได้ที่บทความรวมชนิดดอกสว่าน และเปรียบเทียบดอกสว่านแต่ละแบบ
งานแบบไหนเหมาะกับดอกเจดีย์
| งาน | ลักษณะชิ้นงาน | ใช้ดอกเจดีย์ได้ไหม |
|---|---|---|
| ตู้ไฟ ตู้คอนโทรล กล่องไฟเหล็ก | แผ่นเหล็กพับบาง | เหมาะที่สุด — เจาะรูปุ่มกด ไฟแสดงสถานะ เคเบิลแกลนด์ |
| รางเดินสาย รางวายเวย์ ฝาครอบ | แผ่นบาง | เหมาะ |
| แผ่นอลูมิเนียม ป้าย แผงหน้าเครื่อง | แผ่นบาง เนื้ออ่อน | เหมาะ ใช้น้ำมันช่วยกันเศษติดคม |
| ท่อบาง กล่องเหล็ก | ผิวโค้ง/บาง | ได้ ตอกนำศูนย์และยึดให้แน่น กันปลายดอกไถล |
| อะคริลิค พลาสติก ไฟเบอร์กลาส | วัสดุเปราะ/ละลายง่าย | ได้ ใช้รอบต่ำ กดเบา กันร้าวและกันพลาสติกละลายติดคม |
| เหล็กแผ่นหนา เพลา ชิ้นงานตัน | หนากว่าความสูงขั้น | ไม่เหมาะ — ใช้ดอกสว่านเจาะเหล็กไล่ขนาด หรือโฮลซอ |
เป็นแนวทางทั่วไป ดอกเจดีย์ส่วนใหญ่เหมาะกับแผ่นหนาไม่เกินราว 3–4 มม. แต่ความสูงขั้นของแต่ละดอกไม่เท่ากัน ให้เทียบความหนางานกับความสูงขั้นของดอกจริงก่อนเจาะ ถ้างานหนากว่าความสูงขั้น ให้เลือกโฮลซอแทน
เบอร์ 4-12 / 4-20 / 4-32 เลือกตัวไหน
ดอกเจดีย์ Keenness ทั้ง 3 เบอร์เริ่มที่รู 4 มม. เหมือนกัน ต่างกันที่ขนาดรูใหญ่สุด รอบที่ผู้ผลิตแนะนำก็ต่างกันตามขนาด:
| เบอร์ | ช่วงรู | รอบที่ผู้ผลิตระบุ | งานที่เหมาะ |
|---|---|---|---|
| 4-12 | 4–12 มม. | 1000–450 รอบ/นาที | รูสกรู/น็อตขนาดเล็ก รูร้อยสายไฟเส้นเล็ก รูยึดอุปกรณ์ในตู้ |
| 4-20 | 4–20 มม. | 800–250 รอบ/นาที | เคเบิลแกลนด์ขนาดเล็ก–กลาง รูร้อยสายไฟ รูยางกันบาด งานทั่วไปที่ใช้บ่อยที่สุด |
| 4-32 | 4–32 มม. | 400–180 รอบ/นาที | รูปุ่มกด/ไฟแสดงสถานะในตู้คอนโทรล รูท่อร้อยสายและแกลนด์ขนาดใหญ่ |
- เจาะรูเล็กบ่อย ๆ ใช้เบอร์ 4-12 คุมง่ายกว่า ดอกสั้นและเบา
- งานไฟฟ้าทั่วไป เบอร์ 4-20 ครอบคลุมรูที่ใช้บ่อยส่วนใหญ่
- งานตู้คอนโทรลที่มีปุ่มกด/ไฟแสดงสถานะ มักต้องใช้รูใหญ่กว่า 20 มม. ต้องใช้เบอร์ 4-32
- ใช้หลายขนาดสลับกัน มีแบบชุด 3 ตัว (4–12, 4–20, 4–32 มม.) ให้เลือกด้วย
ขนาดรูจริงของปุ่มกด แกลนด์ หรือข้อต่อท่อ ขึ้นกับรุ่นอุปกรณ์ ให้วัดเกลียว/ดูคู่มืออุปกรณ์ก่อน แล้วดูตัวเลขขนาดที่ขั้นของดอก — เจาะเลยไป 1 ขั้นแก้กลับไม่ได้
สเปกจากผู้ผลิต: ดอกเจดีย์ Keenness เนื้อ HSS (ไฮสปีด) เคลือบไทเทเนียมสีทอง ก้านจับหกเหลี่ยม 6 มม. จับหัวสว่านแน่นไม่ลื่นหมุน ใช้กับสว่านมือ สว่านไฟฟ้า และสว่านไร้สายในโหมดหมุน เจาะได้ทั้งเหล็ก สแตนเลส อลูมิเนียม ไม้ อะคริลิค พลาสติก และไฟเบอร์กลาส
รอบสว่าน: ขั้นเล็กเร็วได้ ขั้นใหญ่ต้องช้า
สังเกตว่ารอบที่ผู้ผลิตระบุเป็น ช่วง ไล่จากสูงไปต่ำ เหตุผลคือยิ่งรูใหญ่ ขอบคมยิ่งวิ่งเร็ว ที่รอบเท่ากัน ขั้น 30 มม. มีความเร็วที่ขอบคมมากกว่าขั้น 6 มม. หลายเท่า ถ้าไม่ลดรอบเมื่อเจาะถึงขั้นใหญ่ คมจะร้อนจนไหม้และเสียความคมถาวร
- เริ่มขั้นเล็ก ใช้รอบด้านบนของช่วงได้
- พอเข้าขั้นใหญ่ ผ่อนไกสว่านลงมาใกล้รอบด้านล่างของช่วง
- สว่านที่ปรับรอบไม่ได้ ส่วนใหญ่หมุนเร็วเกินไปสำหรับขั้นใหญ่ ใช้สว่านที่มีไกปรับรอบหรือสว่านไร้สายที่ตั้งเกียร์ต่ำได้จะคุมง่ายกว่า
- สัญญาณว่าเร็วเกิน — มีควัน เสียงหวีด เศษเหล็กเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน/ดำ หรือคมเริ่มเปลี่ยนสี ให้หยุดลดรอบทันที
ขั้นตอนเจาะให้รูกลม ขอบเรียบ
- มาร์กและตอกนำศูนย์ — ตอกเหล็กนำศูนย์ (center punch) เบา ๆ กันปลายดอกเดินโดยเฉพาะบนผิวเรียบหรือผิวโค้ง
- ยึดชิ้นงานให้แน่น — แผ่นบางห้ามใช้มือจับ ถ้าดอกค้างแผ่นจะหมุนตามและบาดมือได้ ใช้ปากกาจับ/แคลมป์ หรือวางบนไม้รองที่มั่นคง
- ตั้งสว่านตั้งฉาก ใช้โหมดหมุน — ปิดโหมดกระแทก
- หยดน้ำมันตัด — งานเหล็กและสแตนเลสควรหยดทุกรู ช่วยระบายความร้อนและยืดอายุคม
- กดสม่ำเสมอ ให้คมกินเนื้อ — ทำเครื่องหมายด้วยปากกาหรือพันเทปที่ขั้นถัดจากขนาดที่ต้องการ จะได้รู้ว่าต้องหยุดตรงไหน
- ถึงขั้นที่ต้องการแล้วหยุด ถอนดอกออกขณะยังหมุนรอบต่ำ
- ลบคม — แตะขั้นถัดไปเบา ๆ 1–2 วินาทีเพื่อลบครีบ แล้วพลิกชิ้นงานลบครีบด้านหลังด้วย
เจาะสแตนเลสด้วยดอกเจดีย์ ต้องระวังอะไร
สแตนเลสมีนิสัยแข็งตัวเมื่อถูกเสียดสี (work hardening) ถ้าดอกหมุนถูไปมาโดยไม่กินเนื้อ ผิวตรงนั้นจะแข็งขึ้นจนเจาะต่อยากกว่าเดิม และคมทื่อเร็วมาก
- รอบต่ำ — ใช้รอบด้านล่างของช่วงที่ผู้ผลิตระบุ
- กดแน่นและต่อเนื่อง — เศษที่ได้ควรออกเป็นเส้น ถ้าออกเป็นผงแปลว่ากดน้อยไปหรือรอบเร็วไป
- น้ำมันตัดทุกรู และอย่าปล่อยดอกหมุนค้างในรูโดยไม่กด
- พักให้ดอกเย็น เมื่อเจาะหลายรูต่อเนื่อง ห้ามจุ่มน้ำตอนดอกร้อนจัด
- เหมาะกับสแตนเลสแผ่นบาง — ถ้าสแตนเลสหนาหรือต้องเจาะจำนวนมาก ดูทางเลือกอื่นในบทความเจาะสแตนเลส
หลักการถนอมคมดอกแบบอื่น ๆ ใช้ได้กับดอกเจดีย์เหมือนกัน อ่านเพิ่มได้ที่เทคนิคเจาะไม่ให้ดอกทื่อ
ดูแลดอกเจดีย์ให้ใช้ได้นาน
- เป่า/ปัดเศษออกจากร่องหลังใช้ เศษที่ติดคมทำให้รอบหน้าร้อนเร็ว
- เก็บในกล่อง อย่าปนกับเครื่องมืออื่น คมขั้นบิ่นง่ายเมื่อกระทบกัน
- ขั้นเล็กมักทื่อก่อนเพราะใช้ทุกรู ถ้าขั้นเล็กเริ่มกินช้า ให้เจาะนำด้วยดอกสว่านธรรมดาก่อนแล้วค่อยขยายด้วยดอกเจดีย์
- ไม่ใช้กับปูน กระเบื้อง หรือกระจก
สรุป
ดอกเจดีย์เหมาะกับการเจาะรูใหญ่บนแผ่นบาง (โดยทั่วไปไม่เกินราว 3–4 มม. หรือไม่เกินความสูงขั้น) เช่น ตู้ไฟ รางสาย แผ่นอลูมิเนียม · เลือกเบอร์ตามรูใหญ่สุดที่ใช้: 4-12 รูเล็ก, 4-20 งานทั่วไป, 4-32 งานตู้คอนโทรลรูใหญ่ · หัวใจคือ ลดรอบเมื่อเข้าขั้นใหญ่ ใช้น้ำมันตัด ยึดชิ้นงานให้แน่น และกับสแตนเลสต้องรอบต่ำ กดแน่น ไม่ปล่อยถูค้าง
สินค้าที่ใช้ในบทความนี้: ดอกเจดีย์ · Keenness ดอกสว่านเจดีย์ ชุด 3 ตัว 4–32 มม. · Keenness ดอกเจดีย์ เบอร์ 4-20
Happy Metal จำหน่ายดอกเจดีย์ ดอกสว่านเจาะเหล็ก โฮลซอ และเครื่องมือช่าง — ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
ดอกเจดีย์เจาะเหล็กหนาได้กี่มิล
ดอกเจดีย์เหมาะกับแผ่นบาง โดยทั่วไปไม่เกินราว 3–4 มม. หรือไม่เกินความสูงของขั้นบนดอก ถ้าหนากว่านั้นรูจะเป็นขั้นไม่ตรง ควรใช้ดอกสว่านเจาะเหล็กไล่ขนาดหรือโฮลซอแทน
ใช้ดอกเจดีย์กับสว่านไร้สายได้ไหม
ได้ ดอกเจดีย์ Keenness ใช้กับสว่านมือ สว่านไฟฟ้า และสว่านไร้สายได้ แต่ต้องใช้โหมดหมุนและปิดโหมดกระแทก และตั้งเกียร์/รอบต่ำเมื่อเจาะถึงขั้นใหญ่
ทำไมดอกเจดีย์ทื่อเร็ว
สาเหตุหลักคือรอบเร็วเกินตอนเจาะขั้นใหญ่ ไม่ใช้น้ำมันตัด หรือปล่อยดอกหมุนถูโดยไม่กด (โดยเฉพาะกับสแตนเลส) ลดรอบตามช่วงที่ผู้ผลิตระบุ กดสม่ำเสมอ และหยดน้ำมันทุกรูจะช่วยยืดอายุคมได้มาก
