บัดกรีด้วยตะกั่วเชื่อมโลหะ 2 ชิ้นเข้าหากันได้ แต่ไม่ใช่ทุกโลหะจะติด บทความนี้สรุปว่าอันไหนบัดกรีได้/ไม่ได้ และจับคู่ต่างชนิดได้แค่ไหน
บัดกรีตะกั่ว (soft solder) คืออะไร
คือการประสานด้วย ตะกั่วบัดกรี ที่หลอมอุณหภูมิต่ำ ~180–250°C โดย เนื้อโลหะหลักไม่ละลาย — ตะกั่วจะ “เปียกผิว (wetting)” แล้วยึดสองชิ้นเข้าด้วยกัน · ต่างจากบราซ/เชื่อมตรงที่แรงยึดต่ำกว่า เหมาะงานไฟฟ้า ปิดรอยรั่ว จับยึดเบา ๆ
หลักการ: ต้อง “เปียกผิว” ได้
ตะกั่วจะติดก็ต่อเมื่อ ฟลักซ์ลอกผิวออกไซด์ออกได้และตะกั่วแผ่เปียกผิวโลหะ — โลหะที่ออกไซด์ลอกง่าย (ทองแดง ทองเหลือง ดีบุก) จึงบัดกรีติดง่าย ส่วนโลหะที่ออกไซด์แน่นหรือไม่ยอมเปียก (อลูมิเนียม สแตนเลส โครม) ติดยากหรือไม่ติด
โลหะไหนบัดกรีตะกั่วได้/ไม่ได้
| โลหะ | บัดกรีตะกั่ว | ฟลักซ์ที่ใช้ |
|---|---|---|
| ทองแดง | ได้ดีมาก | โรซิน (อิเล็กทรอนิกส์) / กรดอ่อน |
| ทองเหลือง / บรอนซ์ | ได้ดี | โรซิน / กรด |
| ดีบุก / แผ่นเคลือบดีบุก | ได้ดีมาก | โรซิน |
| เงิน / ทอง / นิกเกิล | ได้ | โรซิน / ฟลักซ์แรง |
| เหล็กชุบสังกะสี / สังกะสี | ได้ | ฟลักซ์กรด (ซิงค์คลอไรด์) |
| เหล็ก / เหล็กกล้า | ได้ | ฟลักซ์กรด (ต้องล้างหลังงาน) |
| สแตนเลส | ได้ (ยากขึ้น) | ฟลักซ์เฉพาะสแตนเลส (มีกรด) |
| ตะกั่ว / พิวเตอร์ | ได้ | โรซิน / กรดอ่อน |
| อลูมิเนียม | เกือบไม่ได้* | ต้องตะกั่ว+ฟลักซ์เฉพาะอลู |
| เหล็กหล่อ | ยากมาก | ต้องเตรียมผิวพิเศษ |
| โครม / ผิวชุบโครม | ไม่ได้ | ต้องลอกชุบก่อน |
| ไทเทเนียม / แมกนีเซียม | ไม่ได้ | — |
*อลูมิเนียมด้วยตะกั่ว+ฟลักซ์ธรรมดา “ไม่ติด” เพราะผิวออกไซด์กลับตัวทันที ต้องใช้ตะกั่วและฟลักซ์เฉพาะอลูมิเนียมเท่านั้น (คนละตัวกับตะกั่วทั่วไป)
จับคู่โลหะต่างชนิดได้ไหม
ได้ — ขอแค่ทั้งสองชิ้นเป็นโลหะที่บัดกรีติด ตะกั่วจะเป็นตัวเชื่อมกลาง เช่น:
- ทองแดง ↔ ทองเหลือง ↔ เหล็ก ↔ สังกะสี ↔ ดีบุก — จับคู่กันได้หมด (ทุกตัวบัดกรีติด)
- สายไฟทองแดง ↔ ขั้ว/แผ่นชุบดีบุก — งานอิเล็กทรอนิกส์คลาสสิก
- ท่อทองแดง ↔ ข้อต่อทองเหลือง — งานประปา/แอร์ (ใช้ตะกั่วไร้สารตะกั่วถ้าเป็นน้ำดื่ม)
- สังกะสี/เหล็กชุบ ↔ ทองแดง — งานรางน้ำ/แผ่นโลหะ (ใช้ฟลักซ์กรด)
ถ้าฝั่งใดฝั่งหนึ่งเป็นอลู/ไทเทเนียม/โครม → บัดกรีตะกั่วธรรมดาไม่ติด ต้องเปลี่ยนวิธี
เรื่องฟลักซ์ (สำคัญพอ ๆ กับตะกั่ว)
- ฟลักซ์โรซิน (ยางสน) — งานไฟฟ้า/ทองแดง ไม่กัดกร่อน ไม่ต้องล้าง
- ฟลักซ์กรด (ซิงค์คลอไรด์) — เหล็ก สังกะสี งานแผ่นโลหะ · แรงกว่าแต่ ต้องล้างหลังงาน ไม่งั้นกัดกร่อน · ห้ามใช้กับวงจรอิเล็กทรอนิกส์
- ฟลักซ์เฉพาะสแตนเลส/อลูมิเนียม — ต้องใช้ตัวเฉพาะเท่านั้น
ข้อจำกัดที่ต้องรู้
- แรงยึดต่ำ — รอยบัดกรีตะกั่วไม่ใช่งานรับแรง/รับโหลด ใช้ยึดเบา ปิดรอยรั่ว นำไฟฟ้า
- ตะกั่วเป็นพิษ — ห้ามใช้กับท่อน้ำดื่ม/ภาชนะอาหาร ให้ใช้ ตะกั่วไร้สารตะกั่ว (lead-free)
- อยากแข็งแรงกว่า → ใช้ บัดกรีแข็ง/บราซเงิน (>450°C) หรือเชื่อม
สรุป
บัดกรีตะกั่วติดกับโลหะที่ “เปียกผิวได้” — ทองแดง ทองเหลือง ดีบุก เงิน นิกเกิล ติดง่าย, เหล็ก/สังกะสี/สแตนเลสติดได้ด้วยฟลักซ์กรด, ส่วนอลู/ไทเทเนียม/แมกนีเซียม/เหล็กหล่อ/ผิวชุบโครมไม่ติด · จับคู่ต่างชนิดได้ถ้าทั้งคู่บัดกรีติด · เลือกฟลักซ์ให้ตรงโลหะ และจำว่ารอยบัดกรีแรงยึดต่ำ ไม่ใช่งานรับแรง
Happy Metal จำหน่ายตะกั่วบัดกรี ฟลักซ์ และอุปกรณ์งานช่าง — ไม่แน่ใจว่างานของคุณบัดกรีติดไหม/ใช้ฟลักซ์ตัวไหน ปรึกษาได้ที่ LINE @happym หรือโทร 085-926-9797
คำถามที่พบบ่อย
โลหะอะไรบ้างที่บัดกรีด้วยตะกั่วได้
ทองแดง ทองเหลือง บรอนซ์ ดีบุก เงิน ทอง นิกเกิล บัดกรีติดง่าย · เหล็ก เหล็กชุบสังกะสี สังกะสี และสแตนเลส ติดได้ด้วยฟลักซ์กรด/ฟลักซ์เฉพาะ · ส่วนอลูมิเนียม ไทเทเนียม แมกนีเซียม เหล็กหล่อ และผิวชุบโครม บัดกรีตะกั่วธรรมดาไม่ติด
บัดกรีตะกั่วโลหะต่างชนิดเข้าหากันได้ไหม
ได้ ขอแค่ทั้งสองชิ้นเป็นโลหะที่บัดกรีติด ตะกั่วจะเป็นตัวเชื่อมกลาง เช่น ทองแดงกับเหล็ก ทองแดงกับสังกะสี หรือทองแดงกับทองเหลือง จับคู่กันได้หมด แต่ถ้าฝั่งใดเป็นอลูหรือไทเทเนียมจะไม่ติด
ทำไมอลูมิเนียมบัดกรีตะกั่วไม่ติด
เพราะผิวอลูมิเนียมเกิดชั้นออกไซด์กลับตัวทันทีที่ขัดออก ตะกั่วจึงเปียกผิวไม่ได้ ต้องใช้ตะกั่วและฟลักซ์ชนิดเฉพาะอลูมิเนียมเท่านั้น ซึ่งเป็นคนละตัวกับตะกั่วบัดกรีทั่วไป
บัดกรีสแตนเลสหรือเหล็กด้วยตะกั่วได้ไหม
ได้ แต่ต้องใช้ฟลักซ์กรด (ซิงค์คลอไรด์) สำหรับเหล็ก/สังกะสี และฟลักซ์เฉพาะสแตนเลสสำหรับสแตนเลส เพราะผิวออกไซด์แน่นกว่าทองแดง และต้องล้างฟลักซ์กรดออกหลังงานเพื่อกันการกัดกร่อน
รอยบัดกรีตะกั่วแข็งแรงพอรับแรงไหม
ไม่ รอยบัดกรีตะกั่ว (soft solder) แรงยึดต่ำ เหมาะงานนำไฟฟ้า ปิดรอยรั่ว หรือจับยึดเบา ๆ ไม่ใช่งานรับแรง/รับโหลด ถ้าต้องการความแข็งแรงให้ใช้บัดกรีแข็ง/บราซเงินหรือการเชื่อมแทน